Tác giả: Liên Nguyễn

  • Nhân sự có kiến thức và kỹ năng quản lý tài chính: Lợi ích kép của đôi bên

    Nhân sự có kiến thức và kỹ năng quản lý tài chính: Lợi ích kép của đôi bên

    Trong bối cảnh kinh doanh hiện đại, ranh giới giữa các chuyên môn không còn rạch ròi như trước. Một người lao động không còn chỉ giỏi trong lĩnh vực chuyên môn mà còn có cơ hội mở rộng kiến thức với những lĩnh vực liên quan. Trong đó, nhân sự am hiểu về tài chính có thể trở thành “tài sản” quý giá của doanh nghiệp, mang lại giá trị thực sự cho bản thân họ cũng như doanh nghiệp, tổ chức. 

    Khi bạn nói được "ngôn ngữ" của doanh nghiệp

    tài chính

    Kinh tế – Tài chính là ngôn ngữ chung của mọi doanh nghiệp. Khi nhân viên hiểu được cách công ty tạo ra lợi nhuận, chi phí vận hành ảnh hưởng như thế nào đến kết quả kinh doanh, hay ngân sách được phân bổ ra sao, họ sẽ có góc nhìn toàn diện hơn về vai trò của mình. Ý thức về mặt tài chính không chỉ hiện diện trong công việc mà còn từ chính cuộc sống cá nhân. 

    Nếu trong cuộc sống cá nhân, bạn có kiến thức và kỹ năng quản lý tài chính của mình, sự thấu hiểu này cũng sẽ giúp bạn đưa ra quyết định sáng suốt hơn trong công việc của mình. Thay vì chỉ thực hiện nhiệm vụ một cách máy móc, họ bắt đầu đặt câu hỏi: "Công việc này đóng góp gì vào mục tiêu lớn hơn?" hoặc "Làm thế nào để tối ưu chi phí mà vẫn đạt hiệu quả?". Một nhân viên marketing biết đọc báo cáo tài chính sẽ hiểu rõ ROI của từng chiến dịch, từ đó điều chỉnh chiến lược phù hợp. Một kỹ sư có kiến thức về ngân sách dự án sẽ cân nhắc kỹ lưỡng giữa chất lượng và chi phí, tránh lãng phí không cần thiết

    Tại Việt Nam, mức độ hiểu biết tài chính của người lao động nhìn chung vẫn còn thấp, dù nhận thức về tầm quan trọng của kỹ năng này đang dần tăng lên. Nghiên cứu của OECD/INFE cũng xếp Việt Nam dưới mức trung bình của 30 nền kinh tế về chỉ số hiểu biết tài chính. Đáng chú ý, 60% lao động vẫn nhận lương bằng tiền mặt, chỉ gần 9% sử dụng hình thức thanh toán điện tử – phản ánh mức độ hạn chế trong tiếp cận và sử dụng các công cụ tài chính hiện đại. Trong khi đó, các nghiên cứu quốc tế như của REBA (Anh) và TIAA (Mỹ) đã chỉ ra mối liên hệ rõ ràng giữa trình độ tài chính của nhân viên và năng suất làm việc, khả năng ra quyết định cũng như mức độ gắn kết với tổ chức. Những khoảng cách này cho thấy, việc nâng cao hiểu biết tài chính trong lực lượng lao động Việt Nam không chỉ là vấn đề giáo dục cá nhân, mà còn là điều kiện cần để tăng hiệu quả vận hành và tính bền vững của doanh nghiệp. Đối với doanh nghiệp, lợi ích rõ ràng nhất là tiết kiệm chi phí và tăng hiệu suất. Bên cạnh đó, giao tiếp nội bộ cũng trở nên hiệu quả và minh bạch hơn.

    Hiểu về tài chính giúp người trẻ phát triển và thăng tiến tốt hơn 

    tài chính

    Phía nhân viên, kiến thức tài chính là chìa khoá mở ra nhiều cơ hội phát triển và nghề nghiệp. Hiểu về tài chính giúp bạn đàm phán tốt hơn về lương thưởng và quyền lợi của bản thân, hiểu rõ giá trị thực sự của mình trong chuỗi giá trị của công ty. Kỹ năng này đặc biệt quan trọng để bạn quản lý tốt tài chính cá nhân cũng như thực hiện đầu tư từ sớm, tạo nền tảng và nguồn lực ổn định cho sự phát triển lâu dài, tránh cảnh “nhận lương tháng nào biết tháng đó.” 

    Khi cá nhân nâng cao năng lực về tài chính, bạn không chỉ tăng giá trị bản thân mà còn góp phần xây dựng một tổ chức vận hành hiệu quả, minh bạch và bền vững. Đây chính là mối quan hệ win-win thực sự – nơi sự phát triển của cá nhân song hành cùng sự thành công của doanh nghiệp.

  • Mua hay không mua: Quyết định mua sắm cá nhân có thể tác động đến cộng đồng

    Mua hay không mua: Quyết định mua sắm cá nhân có thể tác động đến cộng đồng

    Tiêu dùng thông minh là một lời khuyên thường thấy của các chuyên gia tài chính, và cũng là mong muốn của nhiều người tiêu dùng. Trong bối cảnh khủng hoảng khí hậu, bất bình đẳng lao động và nền kinh tế số hoá, đây không phải là một mục tiêu dễ dàng đạt được, đặc biệt là ở người trẻ. Câu hỏi “mua hay không mua” không đơn thuần chỉ là quyết định của riêng cá nhân mà còn có thể trở thành hình thức hành động thầm lặng nhưng đầy tự chủ của người trẻ. Đồng thời, nó còn thể hiện sự ý thức về mặt cộng đồng và xã hội. 

    Nghịch lý của thế hệ "mua để tồn tại"

    Theo Deloitte 2023, hơn 60% Gen Z và Millennials sẵn sàng trả giá cao hơn cho sản phẩm bền vững. Nhưng cũng chính thế hệ này đang sống trong kỷ nguyên tiêu dùng điên cuồng nhất lịch sử: mua sắm online 24/7, livestream bán hàng không ngừng nghỉ, và thuật toán đọc vị mong muốn trước cả khi bạn nhận ra.

    Chúng ta vừa muốn "sống xanh" vừa không thể cưỡng lại flash sale. Vừa kêu gọi bảo vệ môi trường vừa đặt hàng với giá "rẻ không tưởng". Đây không phải sai lầm hay trách nhiệm thuộc hoàn toàn về người tiêu dùng – chúng ta là “nạn nhân” của một hệ thống khổng lồ được thiết kế để bạn liên tục muốn có cảm giác sở hữu, “mua” để tăng cường niềm vui, sự hạnh phúc, hay sự tự tin. Nhưng kỳ thực, những lời hứa này không đem lại kết quả thực sự. Chúng khiến bạn “cháy túi” và càng thêm áp lực phải sở hữu nhiều hơn nữa, cuối cùng, bạn như lạc lối trong đống đồ mình sở hữu. 

    Mua hay không mua: Từ FOMO sang JOMO

    mua hay không mua
    Nguồn: The SaigonTimes

    FOMO (Fear of Missing Out) – nỗi sợ bị bỏ lỡ – là động lực mua sắm mạnh nhất của thế hệ trẻ. Nhưng một xu hướng ngược lại đang lớn dần: JOMO (Joy of Missing Out) – niềm vui khi không tham gia.

    Không mua không có nghĩa là thiếu thốn. Nó có thể là:

    • Sự tự do tài chính: Không bị ràng buộc bởi các khoản nợ tiêu dùng

    • Không gian tinh thần: Không bị cuốn vào vòng xoáy so sánh trên mạng xã hội

    • Định danh cá nhân: Không định nghĩa bản thân qua đồ vật sở hữu

    Người trẻ thông minh nhất không phải là người kiếm được nhiều tiền nhất, mà là người biết rõ mình muốn gì và không cần gì. Có lẽ, bạn cũng không thấy lạ lẫm với những câu chuyện săn “deal” săn sale đến mức “cháy túi”. Nhưng niềm vui khi sử dụng món đồ mới không kéo dài, chưa kể chất lượng những món đồ giá rẻ không hề cao, chỉ có thể dùng trong vài tháng thậm chí vài tuần. Và rồi có khi, bạn cũng nhận ra mình không thực sự yêu thích hay cần món đồ đó đến thế. 

    02 nguyên tắc có thể áp dụng cho câu hỏi “Mua hay không mua?” 

    Nguyên tắc 5R (Refuse – Reduce – Reuse – Repurpose – Recycle)

    mua hay không mua
    Nguồn: The Gaia Movement

    Đây là một trong những mô hình phổ biến nhất trong tiêu dùng và quản lý rác thải bền vững, thường được các tổ chức môi trường và giáo dục áp dụng.

    • Refuse (Từ chối): Hạn chế tiêu dùng không cần thiết. Ví dụ: từ chối túi nilon, đồ nhựa dùng một lần.

    • Reduce (Giảm thiểu): Giảm số lượng sản phẩm mua vào, chỉ mua những gì thật sự cần thiết.

    • Reuse (Tái sử dụng): Dùng lại sản phẩm nhiều lần thay vì bỏ đi sau một lần. Ví dụ: chai nước, hộp đựng, quần áo.

    • Repurpose (Tái chế dụng/Đổi công năng): Sáng tạo biến sản phẩm cũ thành vật dụng mới có công năng khác. Ví dụ: dùng lọ thủy tinh làm hộp đựng, dùng áo cũ làm giẻ lau.

    • Recycle (Tái chế): Đưa sản phẩm đã hết vòng đời về quy trình tái chế để làm ra nguyên liệu/thành phẩm mới.

    “Buy Less, Choose Well, Make It Last” – triết lý của Vivienne Westwood

    mua hay không mua
    Nguồn: Elle Việt Nam

    Câu nói nổi tiếng của Vivienne Westwood – nhà thiết kế thời trang huyền thoại của Anh – đã trở thành khẩu hiệu tiêu dùng bền vững trong lĩnh vực thời trang.

    • Buy Less (Mua ít đi): Hạn chế chạy theo xu hướng mua sắm liên tục, tránh thói quen “fast fashion”.

    • Choose Well (Chọn kỹ): Ưu tiên sản phẩm có chất lượng, nguồn gốc minh bạch, thân thiện với môi trường.

    • Make It Last (Dùng lâu bền): Bảo quản và sử dụng sản phẩm lâu dài thay vì vứt bỏ nhanh.

    Tiêu dùng có ý thức không chỉ tốt cho xã hội hay môi trường, mà còn là cách để bảo vệ sức khỏe tinh thần, giảm áp lực trong thế giới số hóa, và giữ cho tài chính cá nhân vững vàng hơn. Sức mạnh thực sự của người tiêu dùng thế kỷ 21 không nằm ở việc mua những gì bạn muốn, mà ở chỗ dám nói không  với những gì không cần thiết. Mỗi lần bạn nhấn nút “xóa giỏ hàng” sau khi suy nghĩ kỹ, chính là bạn đang gửi đi một thông điệp mạnh mẽ: tôi không bị thao túng, tôi mua vì giá trị thật, tôi chọn xây dựng thế giới bền vững cho tương lai. 

    Mọi thay đổi lớn đều bắt đầu từ sự lựa chọn nhỏ nhất. Bạn sẽ làm gì với quyết định mua sắm của mình? 

  • Dear Our Community: Chặng đường 5 năm kết nối & kiến tạo lộ trình Phát triển bền vững cho người trẻ

    Dear Our Community: Chặng đường 5 năm kết nối & kiến tạo lộ trình Phát triển bền vững cho người trẻ

    Nhân dịp kỷ niệm 5 năm thành lập, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện thân mật với Founder & CEO của Dear Our Community – người đã dành trọn tâm huyết để xây dựng một nền tảng kết nối và trao quyền cho thế hệ trẻ trong lĩnh vực phát triển bền vững tại Việt Nam, và trong tương lai, là Đông Nam Á.

    Chị Võ Ngọc Tuyền (tên thân thuộc là Kelly) chia sẻ động lực đằng sau quyết định khởi nghiệp của mình: “Mặc dù không hề dễ dàng, nhưng tôi nghĩ nếu một người có thể tìm được công việc mà vừa yêu thích, vừa cảm thấy có giá trị, vừa sống được với nó, và từ đó xây dựng được những mối quan hệ tốt đẹp, chất lượng – thì đó chính là một cuộc đời đáng sống”, chị tâm sự. Chính vì thế, chị muốn giúp các bạn trẻ – càng nhiều càng tốt – có được một cuộc đời như vậy. 

    "Bởi vì mỗi người chúng ta chỉ có một cuộc đời thôi. Vậy làm sao để trong khoảng thời gian còn trên đời này, mình sống một cuộc đời thú vị, đáng sống, và cảm thấy vui vẻ, hạnh phúc với nó? Dù không dễ, nhưng đó chính là điều tôi mong muốn mang đến cho các bạn trẻ."

    Từ Podcast đến Platform: Hành trình kiến tạo sự nghiệp ý nghĩa cho người trẻ 

    Dear Our Community

    Khi tạo ra podcast Dear Our Community (năm 2020), mong muốn của chị rất đơn giản: giúp các bạn trẻ nhìn thấy có nhiều con đường sự nghiệp khác nhau. Có nhiều yếu tố để quyết định đâu là một công việc hạnh phúc và ý nghĩa với từng cá nhân, không chỉ là số tiền kiếm được.  

    Thời điểm đó, thông tin về lĩnh vực phát triển bền vững tại Việt Nam, cơ hội công việc trong ngành cũng như những người đang làm công việc này tại Việt Nam còn rất ít. Mọi thứ đều còn mới mẻ. Nhưng chị may mắn được gặp những con người thú vị, những người đang cố gắng hết sức để tạo ra những giá trị thực sự tốt cho xã hội – “may mắn” dường như là một “từ khoá” của chị, khi chị luôn nhắc đến nó với cơ hội được học, được làm, được gặp gỡ những người đã truyền cảm hứng cho những bước chân của chị. 

    Sau 2 năm làm podcast, chị nhận ra một điều quan trọng – một trăn trở: “Sau khi được truyền cảm hứng rồi, hiểu được lý do tại sao mình phải đi theo con đường đó rồi, thì làm sao để mình làm?"

    Thời khắc Dear Our Community quyết định chuyển mình

    Ban đầu, DOC làm đủ thứ: event, e-learning, training, workshop,… Nhưng sau 3 năm vận hành, đội ngũ nhận ra thế mạnh thực sự của DOC chính là platform – một nền tảng có thể kết nối các bên liên quan từ doanh nghiệp, chuyên gia, tổ chức, báo đài, trường đại học, thậm chí là chính phủ – để cùng đầu tư cho các bạn trẻ. Chị nhấn mạnh rằng mặc dù các bạn trẻ bây giờ tiếp cận kiến thức dễ dàng hơn rất nhiều nhờ AI, nhưng thật ra bất kỳ công việc nào cũng cần rất nhiều sự nỗ lực, trí tuệ, cam kết, tinh thần – và đặc biệt là những mối quan hệ chất lượng xung quanh.

    "Chúng tôi muốn giúp các bạn tạo ra được những giải pháp có giá trị và ý nghĩa. Thông qua đó, các bạn trẻ Việt Nam có thể mở rộng ra Đông Nam Á – một thị trường khá trẻ với nhiều tiềm năng," chị chia sẻ về tầm nhìn dài hạn.

    Tái định vị: Từ Podcast đến Platform toàn diện

    Dear Our Community

    “Chúng tôi muốn mọi người thấy được sự đa dạng của nền tảng DOC. Vậy nên tôi quyết định tái định vị, mang đến một hình ảnh mới – trẻ trung hơn, rộng mở hơn – để cả các bạn trẻ lẫn doanh nghiệp có thể dễ dàng tiếp cận.”

    Đây là một cột mốc quan trọng, đánh dấu bước chuyển mình chững chạc, mang tính chiến lược dài hạn của công ty. “Đặc biệt trong platform này, chúng tôi cố gắng cung cấp một journey, một roadmap về sustainability cho các bạn: học kiến thức gì, học kỹ năng gì, được hướng dẫn bởi mentor thực tế trong ngành hoặc anh chị chuyên gia, làm những dự án thực tế như thế nào… Để các bạn có thể rèn luyện bộ kỹ năng và năng lực của mình.”

    D.O.C không muốn chỉ dừng lại ở Việt Nam. Với chị, Đông Nam Á không đơn thuần là một thị trường tiềm năng để mở rộng, mà là một cộng đồng chia sẻ chung số phận.

    Đây là một trong những khu vực năng động nhất thế giới, nơi hơn một phần ba dân số là người trẻ – thế hệ đang thức tỉnh trước những vấn đề môi trường và phát triển bền vững. Chính khu vực này cũng đang đứng trước những thách thức khắc nghiệt nhất: mực nước biển dâng đe dọa hàng triệu người sống ở vùng ven biển, từ đồng bằng sông Cửu Long đến Jakarta, từ Bangkok đến Manila. Thiên tai ngày càng dữ dội – bão lũ, hạn hán, cháy rừng – như những lời cảnh báo không thể phủ nhận. Cùng với đó là những thách thức về năng lượng, đô thị hóa ồ ạt và bất bình đẳng xã hội sâu sắc.

    "Biến đổi khí hậu không dừng lại ở biên giới quốc gia, mà ảnh hưởng lan rộng qua nhiều nước. Chính vì thế, chúng ta cần phải hợp tác với nhau.” 

    Sự hợp tác xuyên biên giới không phải là một lựa chọn, mà là điều tất yếu. Và thế hệ trẻ – với năng lượng, sự sáng tạo và khát vọng thay đổi – chính là chìa khóa. Họ không bị ràng buộc bởi những rào cản cũ, không e ngại chia sẻ kiến thức và nguồn lực, và quan trọng hơn, họ hiểu rằng tương lai của mình gắn liền với nhau. Nếu chúng ta có thể kết nối các bạn trẻ trong khu vực, tạo ra một mạng lưới nơi họ cùng học hỏi, cùng hành động, cùng tạo ra những giải pháp – thì chúng ta đang góp phần định hình con đường phát triển bền vững thực sự cho Đông Nam Á.

    Những thử thách & bài học quý giá 

    Dear Our Community

    Nói về khởi nghiệp, chị trở nên nghiêm túc hơn. "Thật sự, kinh doanh và khởi nghiệp startup – tôi chưa biết liệu có tồn tại được hay không. 99% startup đều thất bại mà. Cho nên tôi cứ làm trong nỗ lực và khả năng của mình."

    Có những lúc muốn bỏ cuộc không?

    Chị gật đầu, không giấu giếm: "Có những lúc gặp rất nhiều thách thức, cũng muốn bỏ cuộc. Nhưng nghĩ lại, tôi đã đến với lĩnh vực này một cách dễ dàng hơn nhờ được nhiều người tạo cơ hội. "Có những lúc về mặt tài chính thực sự rất khó khăn," chị thừa nhận.

    Khó khăn thật, bởi vì làm sao để cân bằng giữa business – là một entrepreneur cũng như sự bền vững về tài chính – và tạo ra giá trị cho xã hội? "Có những lúc về mặt tài chính thực sự rất khó khăn," chị thừa nhận.

    Nhưng có một câu nói giúp chị vượt qua. Đó là lời chia sẻ của Maryana Iskander, CEO của Wikipedia: "Nếu mình đang làm một cái gì đó mà mọi người ai cũng muốn mình tồn tại và thành công, thì có nghĩa là mình đang làm điều gì đó đúng."

    "Đó là lý do tại sao tôi cố gắng giữ DOC. Bởi vì tôi thấy rất nhiều người quý DOC – từ các chuyên gia, doanh nghiệp, tổ chức, cho tới các bạn trẻ, các trường đại học, các bên báo đài. Nếu được nhiều người yêu quý như vậy, nhiều người muốn mình tồn tại và thành công như vậy, thì mình phải tồn tại và thành công. Mình sẽ tìm mọi cách. Tôi tin mình chỉ cần kiên trì, bền bỉ và làm những gì mình tin là đúng. Cứ làm từ từ thôi.”

    Khi vũ trụ gửi gắm những thông điệp 

    Startup phải đối đầu với vô vàn thách thức, bao gồm cả những “pha” căng thẳng khi đứng trước nguy cơ đóng cửa doanh nghiệp. Đầu năm 2024, một khó khăn lớn đã xảy ra và DOC suýt chút nữa phải dừng lại. Lúc đó chị cũng chưa biết giải quyết như thế nào, chỉ tin rằng những gì mình đang làm có giá trị và sẽ tìm ra được giải pháp.

    "Rồi đột nhiên – có một vài anh chị đã liên hệ với tôi và thể hiện mong muốn giúp đỡ DOC. Họ giúp một cách vô vụ lợi, kiểu như ‘Ok, để anh chị giúp em cho,’" chị kể lại, không khỏi xúc động. Điều đó giống như một thông điệp từ vũ trụ: dù khó khăn, nhưng ở đâu đó, lúc nào đó, sẽ luôn có một điều kỳ diệu cùng những “thiên thần không cánh” xuất hiện. "Có thể là vũ trụ muốn mình tiếp tục, nên vũ trụ gửi người đó đến để giúp mình."

    Đó cũng chính là lý do đằng sau cái tên "Dear Our Community" – một thông điệp sâu sắc mà chị luôn tâm niệm từ những ngày đầu tiên Dear Our Community là một kênh podcast. Chị giải thích thêm: "Chúng ta có thể sống cá nhân, sống độc lập. Tuy nhiên, chúng ta vẫn sống với những cộng đồng xung quanh mình. Mỗi cá nhân đều có một tâm thư gửi cho cộng đồng – mình muốn những cộng đồng xung quanh trở nên tốt hơn. Và những lúc khó khăn, những người trong cộng đồng cũng sẽ giúp đỡ mình."

    Phát triển bền vững: Từ xu thế đến cơ hội thực tế

    Vậy tiềm năng cho người trẻ trong lĩnh vực này như thế nào?

    "Tiềm năng thì nhiều lắm! Nhưng quan trọng bây giờ là làm sao để các bạn có được những cơ hội thực tế. Giống như mình muốn giảm cân là một chuyện, nhưng để giảm cân thì phải có cơ hội đi tập gym và mọi người cũng ủng hộ việc mình đi tập gym."

    Đó là lý do tại sao tất cả chương trình của DOC đều có sự tham gia của những người chuyên môn trong ngành. Và các bạn sẽ làm được những dự án thực tế, những giải pháp thực tế. "Thông qua những dự án thực tế đó, các bạn sẽ tạo ra được năng lực cho mình và có kinh nghiệm để dễ dàng đi làm trong lĩnh vực này."

    Chị muốn mọi người nhớ đến DOC như thế nào?

    "Tôi muốn mọi người khi nghĩ đến DOC là nghĩ đến một nơi đáng tin để có thể đồng hành với người trẻ. Cùng đầu tư cho các bạn trẻ để tạo ra và thúc đẩy những giải pháp bền vững cho xã hội."

    Chị muốn giúp cho nhiều người trẻ sống được một cuộc đời đáng sống, thú vị và ý nghĩa. "Bởi vì ngày càng nhiều các bạn trẻ cảm thấy rất cô đơn. Làm sao chúng ta có thể có một cuộc sống thú vị, ý nghĩa, vui vẻ trong khi thế giới đang gặp rất nhiều vấn đề? Tôi muốn giúp các bạn trẻ, ít nhất là nhận thấy mình vẫn có thể làm gì đó, và có những cơ hội thực tế để các bạn làm."

    Lời nhắn gửi nhân dịp Dear Our Community tròn 5 tuổi 

    Dear Our Community

    Khi cuộc trò chuyện dần khép lại, chị gửi lời biết ơn sâu sắc đến tất cả mọi người đã, đang và sẽ đồng hành với DOC.

    "Có câu nói: ‘It takes a village to raise a child.’ Tôi rất biết ơn sự đồng hành và tin tưởng của mọi người. Tôi tin rằng những gì mọi người đang làm sẽ tạo ra nền tảng rất tốt. Trong tương lai, điều đó sẽ mở ra những cơ hội tốt và tạo ra nhiều giá trị hơn – không chỉ cho các bạn trẻ mà cho cả xã hội nói chung."

    Còn với các bạn trẻ, chị nhắn nhủ: "Các bạn đừng hoang mang, lo lắng quá nhiều. Đương nhiên bây giờ áp lực, mọi thứ đang xảy ra rất nhiều. Nhưng hãy làm những gì mình nghĩ là đúng, những giá trị mà mình nghĩ phù hợp với mình. Hãy xây dựng nền tảng vững chắc về mặt trí thức, mindset, tư duy và góc nhìn. Từ đó, các bạn sẽ từ từ phát triển. 

    Nếu AI có thể làm được rất nhiều thứ, và mình có thể làm được rất nhiều thứ với AI, vậy thì con người chúng ta khác ở chỗ nào? Chính là làm sao để người ta muốn làm việc với mình!"

    Chị giải thích thêm: "Mình tạo ra giá trị thì người ta sẽ tìm đến mình. Nếu người ta đến với mình mà bị mất năng lượng, không thấy vui, không thoải mái, không nhận được giá trị gì – thì chắc chắn họ sẽ không tìm đến các bạn. Khi người ta tìm đến các bạn là bởi vì họ muốn làm việc với những người có giá trị, tạo ra giá trị."

    Với tầm nhìn rõ ràng và sứ mệnh đầy ý nghĩa, Dear Our Community đang từng bước xây dựng một tương lai nơi các bạn trẻ không chỉ tìm được con đường sự nghiệp trong lĩnh vực Phát triển bền vững, mà còn sống được một cuộc đời thực sự đáng sống. 

  • Eco-anxiety ở Millenials và Gen Z: Làm thế nào để không bị “tê liệt” trước tương lai?

    Eco-anxiety ở Millenials và Gen Z: Làm thế nào để không bị “tê liệt” trước tương lai?

    “Có con? Trong điều kiện khí hậu như thế này sao?” – Một câu nói nửa đùa nửa thật quen thuộc thường thấy trong các nội dung ngắn về biến đổi khí hậu trên các nền tảng mạng xã hội. Với nhiều người, đối diện với các vấn đề bất ổn của môi trường bằng những câu đùa giỡn có phần đen tối là một cách để cảm thấy bản thân có tầm kiểm soát nhất định với những gì đang diễn ra xung quanh mình. 

    Nhưng vấn đề thì sẽ luôn còn đó, dù ta có cố gắng đùa giỡn để giảm nhẹ hay lảng tránh sự âu lo. Vào một khoảng lặng bất chợt hay lúc 1h sáng, bạn vẫn có thể cảm nhận nỗi lo về sự tồn vong của thế giới lẩn khuất trong tâm trí mình. Tuy vậy, chúng ta vẫn có cách để đối phó với “Eco-anxiety” và không để nó làm tê liệt mọi hy vọng của bạn cho tương lai. 

    Những âu lo chưa từng có tiền lệ 

    Cháy rừng tại Los Angeles, băng tan ở Nam Cực, động đất tại Myanmar, các cơn bão mạnh, mưa cực đoan, sạt lở đất tại các thành phố phía Bắc Việt Nam, xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long… – năm 2025 tiếp tục là một năm với nhiều thiên tai do tác động của biến đổi khí hậu gây ra. Trước tình thế đó, sự âu lo, hoảng sợ, cảm giác tuyệt vọng và bất lực là hoàn toàn dễ hiểu.

    eco-anxiety

    Ảnh: Xâm nhập mặn tại ĐBSCL (Thanh Tùng, VnExpress

    Oxford Dictionary định nghĩa “eco-anxiety” là việc lo lắng cực độ về những tác hại đối với môi trường hiện nay và tương lai, do tác động của con người, biến đổi khí hậu gây ra. Theo Time, Hiệp hội Tâm lý học Mỹ lần đầu tiên đặt ra định nghĩa cho thuật ngữ này vào năm 2017, trong bối cảnh nhiều cuộc biểu tình về biến đổi khí hậu diễn ra tại nhiều nơi. 

    Thực tế, âu lo sinh thái không phải là một trạng thái mới. Trong bài viết “Âu lo về khí hậu đang lan rộng trong giới trẻ – liệu họ có thể vượt qua?” đăng tải trên National Geographic, hơn một nửa trong số 10.000 người trẻ được khảo sát trong một nghiên cứu toàn cầu được công bố vào tháng 12 năm 2022 trên tạp chí The Lancet đã đồng ý với tuyên bố: "Nhân loại đang bị diệt vong". Gần một nửa số người được hỏi cho biết những lo ngại về tình trạng của hành tinh đang ảnh hưởng đến giấc ngủ, khả năng học tập, vui chơi và giải trí của họ. 

    Tại Việt Nam, tuy chưa có báo cáo cụ thể nào thống kê số lượng người trẻ có “eco-anxiety”, cảm xúc này không phải là một điều gì mới lạ. Khảo sát của UNICEF (2022) trên gần 3.500 người (trong đó có 1.304 bạn trẻ dưới 35 tuổi) đã chỉ ra đa số người trẻ ý thức rõ trách nhiệm cá nhân trong ứng phó biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, nhiều bạn trẻ gặp rào cản như thiếu mạng lưới kết nối (51%), thiếu thông tin đáng tin cậy (48%) và kỹ năng ứng phó. Về tác động thực tế, họ cảm nhận rõ qua ô nhiễm môi trường sống (69%), bữa ăn kém chất lượng (46%) và giảm thu nhập gia đình (43%). Đáng chú ý, hơn một nửa (53%) từng nghĩ đến việc rời bỏ nơi ở vì ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và thiên tai.

    eco-anxiety

    Ảnh: Unsplash 

    Eco-anxiety ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần 

    Nếu những thế hệ trước chủ yếu quan tâm và lo lắng đến những vấn đề như làm sao để tìm được một công việc tốt để gắn bó lâu dài, sau đó kết hôn, sinh con đẻ cái, mua nhà, thì Millennials và Gen Z giờ đây (tương lai là gen Alpha) đang phải đối mặt với những hậu quả nặng nề của biến đổi khí hậu. Một trong những hệ quả trực tiếp mà âu lo sinh thái gây ra với người trẻ chính là sức khỏe tinh thần. 

    Bài viết “Nỗi sầu sinh thái lan khắp toàn cầu” trên trang Tia Sáng đề cập đến vấn đề này như sau: “Khó có thể đo lường được toàn bộ tác động của biến đổi khí hậu gây áp lực lên sức khỏe tinh thần của các cá nhân và cộng đồng như thế nào. Vì cho đến nay, các vấn đề về sức khỏe tinh thần thường ít khi được chẩn đoán, do thiếu các dịch vụ về sức khỏe tinh thần, cũng như vấn đề sức khỏe tinh thần vẫn còn bị xem nhẹ….Dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần vẫn còn ít và những người thuộc thế hệ lớn tuổi thường chỉ nghĩ là “nhạy cảm quá”, trong khi chính họ vẫn còn sống sót sau những đợt hạn hán trước đây. 

    Thực tế các nghiên cứu cũng cho thấy giới trẻ và thế hệ trước đây có nỗi lo về sinh thái khác nhau, giới trẻ thường lo lắng hơn nhiều. Cũng trong cuộc khảo sát về “nỗi sầu sinh thái” vào năm 2021, gần 40% thanh niên trên toàn thế giới cho biết những lo lắng của mình về biến đổi khí hậu đã bị lờ đi hoặc bác bỏ.” 

    Biến đổi khí hậu tác động lớn hơn đến phụ nữ và các cộng đồng yếu thế

    Có sự khác biệt đáng kể về cách lo âu sinh thái ảnh hưởng đến mọi người dựa trên giới tính và địa vị kinh tế xã hội.

    Sự khác biệt về giới trong lo âu sinh thái

    • Mức độ lo âu cao hơn: Phụ nữ thường trải qua lo âu sinh thái mạnh hơn so với nam giới.

    • Báo cáo cảm xúc tiêu cực nhiều hơn: Các nghiên cứu chỉ ra phụ nữ dễ chia sẻ về sự lo lắng, cảm xúc tiêu cực và đau khổ tâm lý liên quan đến biến đổi khí hậu.

    • Dễ bị tổn thương trước tác động khí hậu: Phụ nữ, đặc biệt trong các nhóm yếu thế, nhạy cảm hơn với căng thẳng do nhiệt độ cao và mất nước.

    • Xu hướng thừa nhận và chia sẻ: Phụ nữ sẵn sàng bộc lộ phản ứng cảm xúc, làm mức độ lo âu sinh thái được ghi nhận cao hơn.

    • Rủi ro chồng chéo: Trong các sự kiện khí hậu, phụ nữ còn đối mặt với bạo lực trên cơ sở giới và bất bình đẳng kinh tế – xã hội.

    Một ví dụ điển hình cho sự khác biệt này chính là cách biến đổi khí hậu tại Đồng bằng sông Cửu Long ảnh hưởng đến những người phụ nữ khu vực này ra sao. Không chỉ sinh kế của nhiều gia đình rơi vào khó khăn, mà người phụ nữ còn buộc phải gánh thêm vai trò đáng kể trong kinh tế gia đình, trong khi áp lực từ công việc chăm sóc hàng ngày chẳng hề thuyên giảm.

    Vai trò giới truyền thống tại Việt Nam thường quy định rằng người phụ nữ chịu trách nhiệm về các công việc gia đình như nấu ăn, chăm sóc các thành viên khác. Sợi dây trách nhiệm ấy gắn chặt suốt nhiều năm qua khiến việc thay đổi công việc của bất kỳ người phụ nữ nào tại ĐBSCL cũng chẳng hề dễ dàng. Với nhiều người, họ tìm đến các công việc thời vụ ở các tỉnh lân cận cách vài, đến vài chục cây số, có thể đi lại trong ngày, để vẫn đảm bảo công việc chăm sóc gia đình. Đổi lại, họ buộc phải chấp nhận sự bận rộn và vất vả hơn. (Theo TheLEADER

    Sự khác biệt về kinh tế xã hội và cộng đồng

    • Ảnh hưởng không cân xứng: Lo âu sinh thái tác động mạnh hơn đến các cộng đồng dễ bị tổn thương so với tầng lớp giàu có.

    • Tiếp xúc trực tiếp với rủi ro: Người dân ở cộng đồng thu nhập thấp thường phải đối mặt trực tiếp với các mối nguy hiểm khí hậu → tác động nghiêm trọng đến sức khỏe thể chất và tinh thần.

    • Hạn chế về nguồn lực: Các cộng đồng này ít có cơ hội tiếp cận nguồn lực, giáo dục và giải pháp thích ứng → làm trầm trọng thêm cảm giác bất lực và căng thẳng.

    • Khác biệt với người giàu: Người giàu thường trải qua lo âu sinh thái gián tiếp, chủ yếu từ truyền thông hoặc các diễn đàn học thuật.

    • Chồng chéo thách thức: Các nhóm dễ bị tổn thương còn đối diện nghèo đói, sự ruồng bỏ xã hội và bất công môi trường → làm tăng lo âu sinh thái.

    • Đối tượng đặc biệt nhạy cảm: Phụ nữ và thanh thiếu niên trong những cộng đồng này có tỷ lệ lo âu và rối loạn tâm trạng liên quan khí hậu cao hơn.

    Tóm lại, phụ nữ và các cộng đồng yếu thế trải qua mức độ lo âu sinh thái cao hơn và nghiêm trọng hơn so với nam giới và các tầng lớp giàu có, do cả tác động trực tiếp của khí hậu và bất bình đẳng xã hội định hình nên tính dễ bị tổn thương của họ.

    Biến lo âu sinh thái thành hành động  

    Lo âu, sợ hãi, bất lực là cảm xúc bình thường và dễ hiểu, nhưng điều đó không có nghĩa là bạn nên bỏ cuộc và phó mặc cho biến đổi khí hậu. Hãy thử tìm kiếm và áp dụng các cách khác nhau để dành cho chính mình sự cảm thông, thấu hiểu – có như vậy, bạn mới có thêm năng lượng và sức mạnh. 

    Chân thật với cảm xúc của chính mình 

    Bước quan trọng đầu tiên trong việc đối mặt với âu lo sinh thái là chấp nhận mọi cảm xúc đang diễn ra trong bạn, đặc biệt là các cảm xúc tiêu cực. Nghe thì có vẻ mâu thuẫn và đáng sợ, nhưng chỉ khi chúng ta chấp nhận cảm xúc như nó vốn thế, ta mới có thể bình tâm trở lại và tìm cách vượt qua nó. Hãy cho phép bản thân cảm nhận sự lo lắng, buồn bã và khám phá những cảm xúc này mà không phán xét. Viết xuống những điều mà bạn cảm thấy hay lo sợ cũng là một cách để xác định cụ thể những cảm xúc tiềm ẩn, từ đó dần thấu hiểu, xử lý và kiểm soát chúng bằng lòng trắc ẩn. 

    Tìm lại sự tự chủ và trao quyền hành động cho chính mình 

    Không để phí đồ ăn, sử dụng bình nước cá nhân khi đi mua đồ uống ngoài cửa hàng, tiết kiệm năng lượng, tái chế đồ vật, mua quần áo chất liệu tốt để mặc được lâu dài thay vì tiêu thụ thời trang nhanh, tham gia các hoạt động cộng đồng… – những hành động nhỏ như vậy sẽ  giúp bạn tìm thấy và tăng cường cảm giác chủ động cũng như khả năng đưa ra lựa chọn và kiểm soát. Không chỉ mang lại lợi ích cho môi trường, những hành động cá nhân khi được nhân rộng sẽ góp phần tạo ra thay đổi lớn, kết nối những người có chung suy nghĩ, giảm bớt cảm giác bất lực và cô độc.  

    eco-anxiety

    Ảnh: Unsplash 

    Bỏ điện thoại xuống, đi ra ngoài và kết nối với thiên nhiên 

    Dành thời gian ở trong môi trường tự nhiên – công viên, rừng cây hoặc gần nước – đã được chứng minh là mang lại lợi ích cho sức khỏe tinh thần, bao gồm giảm căng thẳng, cải thiện tâm trạng và giúp mọi người bình tĩnh hơn về mặt cảm xúc. Ngay cả những tương tác nhỏ với thiên nhiên, chẳng hạn như chăm sóc cây cối hoặc lắng nghe âm thanh tự nhiên, cũng có thể tạo ra cảm giác bình tĩnh và tích cực.

    Tìm kiếm và kết nối với những tin tức lạc quan và những người có cùng chí hướng 

    Tiêu thụ tin tức trên mạng quá nhiều cũng gây ảnh hưởng tiêu cực đến tâm trạng và sức khỏe tinh thần của bạn. Dù việc cập nhật thông tin là quan trọng, nhưng nếu tiếp xúc liên tục với các tin tức, bình luận có phần tiêu cực sẽ làm gia tăng sự lo lắng, khiến bạn có cảm giác như cả thế giới đang chìm trong khủng hoảng và không có sự cứu rỗi nào cho loài người nữa. 

    Nhưng thực tế lại có thể rất khác so với những gì bạn nghĩ. Ngoài kia, vẫn có những cá nhân, nhóm, cộng đồng đang ngày ngày tìm tòi, thực hiện và hiện thực hóa những giải pháp với biến đổi khí hậu. Hãy tìm đọc và theo dõi các chuyên gia, các kênh tin tức chuyên sâu để có cái nhìn đa chiều, toàn diện và hy vọng hơn, thay vì cho rằng ngày tận thế đang cận kề. 

    Thực hành chăm sóc bản thân và vận động mỗi ngày

    Chăm sóc bản thân là một tuyên ngôn của sự bền bỉ giữa những bất định và căng thẳng của thế giới. Vận động ít nhất 30 phút mỗi ngày cũng có thể giúp bạn khỏe mạnh hơn. Chơi một hay một vài môn thể thao không chỉ giúp tăng cường sức chịu đựng của cơ bắp mà còn gia tăng sự bền bỉ của tinh thần. Những bài tập thiền giúp bạn chậm lại, lắng đọng và quan sát bên trong tốt hơn. 

    Hãy nuôi dưỡng sự bền bỉ, khả năng tự phục hồi thông qua những cách thức chăm sóc chính mình. Mỗi người có những nhu cầu, thói quen và nghi thức khác nhau, hãy tìm ra sự khác biệt của mình, bạn nhé. 

    Tìm kiếm sự trợ giúp chuyên nghiệp nếu cần

    Nếu chứng lo âu trở nên nghiêm trọng qua mỗi ngày, hãy tìm đến sự trợ giúp của các nhà trị liệu để có thêm các công cụ thấu hiểu và kiểm soát cảm xúc hiệu quả hơn.

    Âu lo sinh thái mang đến những cảm giác nặng nề, khó có thể bỏ qua. Sau những lời đùa cợt, những giờ lướt mạng xã hội đầy tin tức tiêu cực, hay khoảnh khắc buồn lòng khi nhận ra bầu không khí quanh khu phố thân thuộc đã không còn trong lành như trước, chúng ta vẫn cần tiếp tục làm gì đó. Điều quan trọng là mỗi người làm những gì nằm trong khả năng của mình để góp phần cải thiện môi trường, giúp Trái đất có cơ hội được “chữa lành”. Nhờ đó, chính chúng ta và các thế hệ tương lai mới có thể được sống trong một hệ sinh thái an toàn, khỏe mạnh. Biến đổi khí hậu không thể biến mất hoàn toàn, nhưng từng hành động nhỏ của mỗi cá nhân vẫn có thể góp phần giảm thiểu tác hại của nó.