wordpress.dearourcommunity.asia

Thẻ: Chia sẻ giá trị chung

  • CHIẾN DỊCH “GIỮ MÌNH TOÀN MẠNG” – Nâng cao nhận thức của giới trẻ và doanh nghiệp về bảo vệ dữ liệu

    CHIẾN DỊCH “GIỮ MÌNH TOÀN MẠNG” – Nâng cao nhận thức của giới trẻ và doanh nghiệp về bảo vệ dữ liệu

    1. Bối cảnh chung

    Với tỷ lệ dân số trẻ, điện thoại thông minh và độ phủ internet cao là những yếu tố thuận lợi để Việt Nam đẩy nhanh chuyển đổi số. Tính đến tháng 2/2022, Việt Nam có 72,10 triệu người dùng Internet. Thời gian trung bình dành cho internet là 6h38 phút/ngày. Trong đó có 58 triệu tài khoản Facebook, 62 triệu tài khoản Google.

    (Thứ trưởng Bộ TT&TT Phạm Đức Long phát biểu)

    Tuy nhiên, việc nhận thức về bảo vệ dữ liệu cá nhân và an ninh mạng của giới trẻ hiện còn khá hạn chế. Nhiều thanh thiếu niên thuộc thế hệ kỹ thuật số phải đối mặt với nhiều vấn đề và mối nguy hiểm từ hành vi trộm cắp danh tính, mất tài khoản đến lừa đảo trực tuyến,… Song song đó, việc mua bán thông tin cá nhân trái phép và hoạt động lừa đảo đang trở thành một "ngành công nghiệp" để tạo ra lợi nhuận gây ra những hậu quả nghiêm trọng.

    Theo báo cáo năm 2021 của Liên minh chống lừa đảo toàn cầu (GASA), Việt Nam hiện là quốc gia có tỷ lệ lừa đảo qua mạng cao với số vụ lừa đảo là 0,89 vụ/1.000 dân, gây thiệt hại khoảng 374 triệu USD (2021).

    2. Cơ hội và thách thức của chiến dịch “Giữ Mình Toàn Mạng" nhằm nâng cao nhận thức của giới trẻ và doanh nghiệp về bảo vệ dữ liệu

    Cơ hội:

    Thế giới ngày càng xuất hiện nhiều hơn những vụ việc lớn về lừa đảo, đánh cắp thông tin và những hệ lụy do mất thông tin cá nhân của người dùng internet mà cái giá phải trả không hề rẻ. Người sử dụng internet nói chung và tham gia mạng xã hội nói riêng ngày càng đề cao cảnh giác, có ý thức hơn trong việc bảo vệ dữ liệu cá nhân của mình. Các bạn trẻ ngày càng tò mò về cách thức và biện pháp để bảo vệ quyền riêng tư, thông tin tài khoản cá nhân của mình khi sử dụng Internet. Cùng với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ cũng tạo ra nhiều công cụ hữu ích để giúp việc bảo vệ dữ liệu cá nhân trở nên dễ dàng và thuận lợi hơn.

    Bên cạnh đó, không chỉ cá nhân mà các tổ chức, doanh nghiệp cũng dần quan tâm và nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của việc bảo vệ thông tin của khách hàng để tuân thủ luật định của chính quyền địa phương và quốc tế, cũng như xây dựng được lòng tin của khách hàng.

    Thách thức:

    Thế hệ trẻ ngày càng biết nhiều cách thức để truy cập những trang website, ứng dụng điện tử so với các thế hệ trước dẫn đến việc càng dễ bị đánh mất thông tin cá nhân, diễn ra nhiều nhất ở độ tuổi 13-24 với nhiều yếu tố khách quan:

    • Độ tuổi 13-17: Truy cập internet với ít sự giám sát của cha mẹ, ảnh hưởng bởi bạn bè, bị lôi cuốn bởi các nội dung/trò chơi trực tuyến mà không có hiểu biết đủ để phòng ngừa,..

    • Độ tuổi 18 – 24: Tự do truy cập internet bất cứ lúc nào hay bất kỳ trang web nào. Có nhu cầu tìm việc làm thêm, nhu cầu kết bạn, tìm kiếm người hẹn hò nên dễ trở thành nạn nhân của những vụ lừa đảo bằng việc đánh vào những nhu cầu này của các bạn qua nhiều hình thức khác nhau

    Trước tình trạng rò rỉ dữ liệu cá nhân diễn ra phổ biến trên không gian mạng, cho thấy vẫn còn nhiều người dùng chưa có ý thức, chưa lường trước được hậu quả nghiêm trọng của vấn đề này thông qua việc công khai đăng tải hoặc vô tình bị lộ thông tin trong quá trình trao đổi với người khác. Thậm chí nhiều người có tâm lý sẵn sàng đánh đổi thông tin để lấy sự tiện ích. Đồng thời, các tổ chức, doanh nghiệp vẫn chưa có các biện pháp bảo mật thông tin đồng bộ; hệ thống lưu trữ và xử lý thông tin cá nhân còn tồn tại những lỗ hổng bảo mật dễ bị tin tặc tấn công.

    Ngoài ra, mặt trái của công nghệ phát triển tạo điều kiện cho đối tượng xấu hành động tinh vi hơn, nhiều hình thức thu thập và tình trạng mua bán dữ liệu cá nhân diễn ra phổ biến và công khai.

    3. Giải pháp từ chiến dịch “Giữ Mình Toàn Mạng:

    Vì thế, Dear Our Community với Chiến dịch cộng đồng “Giữ Mình Toàn Mạng” mang thông điệp chính: Dù bạn làm gì trên Internet, chỉ cần nhớ giữ an toàn cho bản thân vì bạn chỉ có một “Mạng" để sống. Chiến dịch với các mục tiêu:

    • Nâng cao nhận thức của giới trẻ về tầm quan trọng của việc bảo vệ dữ liệu cá nhân khi sử dụng Internet;

    • Cung cấp kiến thức và công cụ hữu ích giúp các bạn trẻ có thể biết cách bảo vệ thông tin cá nhân của mình và tránh trở thành nạn nhân của các vụ lừa đảo;

    • Thúc đẩy doanh nghiệp và tổ chức tại Việt Nam quan tâm và hành động để bảo vệ dữ liệu của khách một cách tốt hơn nhằm tuân thủ Nghị Định 13 về Bảo Vệ Dữ Liệu Cá Nhân vừa được chính phủ Việt Nam ban hành.

    Chiến dịch đã tạo ra nhiều tác động tích cực thông qua những hoạt động nổi bật như sau:

    Chuỗi 11 video Tiktok kết hợp cùng anh Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC) để cung cấp kiến thức và công cụ để bảo vệ dữ liệu cá nhân cho các bạn trẻ nhằm tránh bị đánh mất thông tin cá nhân và rủi ro bị lừa đảo.

    Phối hợp với Anh Trọc Comics để sản xuất Series Comic truyện tranh vui nhộn về nguy cơ khi bị rò rỉ dữ liệu cá nhân giúp nâng cao ý thức của người trẻ về rủi ro và hậu quả của việc rò rỉ thông tin cá nhân. Đọc thêm bài viết “Điều gì sẽ xảy ra khi bạn bị rò rỉ thông tin cá nhân? để có thêm kiến thức để tránh bị rò rỉ dữ liệu cá nhân.

    Bên cạnh việc nâng cao nhận thức của giới trẻ về việc bảo vệ dữ liệu cá nhân qua những nội dung vui nhộn hài hước. Chiến dịch cũng tổ chức 2 sự kiện dành riêng cho doanh nghiệp “BẢO VỆ DỮ LIỆU KHÁCH HÀNG TRONG LUẬT BẢO VỆ DỮ LIỆU CÁ NHÂN TẠI VIỆT NAM” diễn ra vào ngày 08/06/2023 với mong muốn giúp các doanh nghiệp hiểu rõ hơn về Nghị định 13 để thực hiện trách nhiệm xã hội của mình trong việc bảo vệ tốt dữ liệu khách hàng; Sự kiện "GIỮ MÌNH TOÀN MẠNG: BẢO VỆ GIỮ LIỆU CÁ NHÂN TRONG THẾ GIỚI AI-DRIVEN" giúp giới trẻ giới trẻ hiểu thêm về Quyền dữ liệu cá nhân trong nghị định mới ra mắt, nơi các bạn trẻ có thể đối thoại đặt câu hỏi trực tiếp cho doanh nghiệp và chuyên gia để biết cách bảo vệ bản thân mình trên không gian mạng.

    Sự kiện “BẢO VỆ DỮ LIỆU KHÁCH HÀNG TRONG LUẬT BẢO VỆ DỮ LIỆU CÁ NHÂN TẠI VIỆT NAM”

    Sự kiện "GIỮ MÌNH TOÀN MẠNG: BẢO VỆ GIỮ LIỆU CÁ NHÂN TRONG THẾ GIỚI AI-DRIVEN"

    Sự kiện “BẢO VỆ DỮ LIỆU KHÁCH HÀNG TRONG LUẬT BẢO VỆ DỮ LIỆU CÁ NHÂN TẠI VIỆT NAM” được tổ chức vào ngày 8/6 dành cho các doanh nghiệp quan tâm về việc quản lý và xử lý dữ liệu khách hàng với các đối tác là Oxfam in Vietnam, KPMG Vietnam, tổ chức phi lợi nhuận địa phương ChongLuaDao.vn và được tài trợ bởi công GeoComply Việt Nam. Với sự tham gia của 40 doanh nghiệp và tổ chức phi lợi nhuận, các diễn giả đặc biệt với nhiều kinh nghiệm mang đến những kiến thức hữu ích về Nghị định 13 và cách để xây dựng văn hoá bảo vệ dữ liệu khách hàng. Khuyến khích doanh nghiệp chủ động xây dựng văn hóa bảo vệ dữ liệu ngay từ bây giờ để có thể tuân thủ tốt hơn về luật pháp và thực hành trách nhiệm xã hội của mình, qua việc thực hành tốt sẽ giúp xây dựng lòng tin của khách hàng, đối tác với doanh nghiệp một cách lâu dài.

    Sự kiện "GIỮ MÌNH TOÀN MẠNG: BẢO VỆ GIỮ LIỆU CÁ NHÂN TRONG THẾ GIỚI AI-DRIVEN" được tổ chức tại trường Khoa Học Tự Nhiên vào ngày 10/6 với sự đồng hành của Trung tâm Phát triển Thương hiệu và Kết nối Cộng đồng ( U-SciHub) dành cho các bạn trẻ quan tâm về chủ đề Bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đến với sự kiện, các bạn có cơ hội tìm hiểu về lĩnh vực công nghệ hiện nay tại các doanh nghiệp hàng đầu đang thực hành bảo vệ dữ liệu của khách hàng như: công nghệ bảo mật tiên tiến mà GeoComply đang áp dụng để giảm thiểu việc gian lận và bảo vệ dữ liệu khách hàng, cơ hội làm việc trong lĩnh vực công nghệ tại Việt Nam hiện nay, hay cách thức và công cụ bảo mật thông tin và chống lại nạn lừa đảo trên mạng,…Từ đó, các bạn trẻ có thể nâng cao nhận thức về an ninh mạng và học hỏi về cách bảo vệ dữ liệu cá nhân khi sử dụng các ứng dụng Internet. Tại sự kiện này Dear Our Community rất vui khi nhận được hơn 2.800 lượt view livestream trên facebook và sự góp mặt của 100 bạn sinh viên trường KHTN, hi vọng những chia sẻ của các diễn giả giúp các bạn phòng tránh gặp rủi ro về lừa đảo trong tương lai.

    4. Tổng kết chiến dịch “Giữ Mình Toàn Mạng: Bảo vệ dữ liệu cá nhân”

    Đây là chiến dịch cộng đồng vận động được sự tham gia của các bên khác nhau như doanh nghiệp, tổ chức phi lợi nhuận, tổ chức cộng đồng, chuyên gia pháp lý và trường Đại học. Chiến dịch đã nhận được sự ủng hộ và quan tâm đông đảo từ các bạn trẻ cũng như các doanh nghiệp, tổ chức với tổng cộng 475.580 Lượt tiếp cận và Lượt Tương tác dành cho chiến dịch trên khắp các kênh mạng xã hội.

    Việc lừa đảo qua mạng ngày càng đa dạng và hết sức tinh vi. Tuy nhiên, chủ động trong việc bảo vệ thông tin cá nhân thường xuyên vẫn tốt hơn là đến khi tài khoản của mình bị đánh cấp gây ra mất mát về tài chính hay uy tín rồi thì mới bắt đầu hành động. Chiến dịch “Giữ Mình Toàn Mạng” là một trong những chiến dịch mà Dear Our Community hợp tác với các tổ chức và doanh nghiệp nhằm nâng cao nhận thức của giới trẻ về các chủ đề về môi trường và xã hội.

    Dear Our Community hy vọng rằng chiến dịch sẽ mang đến những tác động tích cực, thông tin hữu ích đến mọi người và mong rằng các bạn sẽ tiếp tục đồng hành và ủng hộ những hoạt động tiếp theo của chúng tôi.

    Nếu doanh nghiệp hay tổ chức nào có nhu cầu triển khai các dự án, chương trình thúc đẩy những thông điệp tích cực và ý nghĩa đến giới trẻ, hãy liên hệ với chúng tôi qua địa chỉ email hello@dearourcommunity.com.

    Nguồn tham khảo:

    https://bit.ly/46bVmVU

    https://bit.ly/3r2H2ik

  • Tại sao bạn cần quan tâm cách doanh nghiệp bảo vệ dữ liệu cá nhân của mình?

    Tại sao bạn cần quan tâm cách doanh nghiệp bảo vệ dữ liệu cá nhân của mình?

    Ngày 08/06 vừa qua, sự kiện “BẢO VỆ DỮ LIỆU KHÁCH HÀNG TRONG LUẬT BẢO VỆ DỮ LIỆU CÁ NHÂN TẠI VIỆT NAM” tổ chức bởi Dear Our Community đã diễn ra tốt đẹp. Sự kiện với sự đúc kết của rất nhiều kiến thức thú vị dành cho các doanh nghiệp quan tâm về việc quản lý và xử lý dữ liệu khách hàng theo Nghị Định 13 về Bảo vệ dữ liệu cá nhân mới được ra mắt vào tháng 4/2023 và chính thức áp dụng vào ngày 01/07 năm nay.

    Banner sự kiện 8/6

    Đây cũng chính là sự kiện thuộc một phần chiến dịch cộng đồng “Giữ Mình Toàn Mạng”( giu minh toan mang) với các đối tác là Oxfam in Vietnam, KPMG Vietnam, tổ chức phi lợi nhuận địa phương ChongLuaDao.vn và được tài trợ bởi công GeoComply Việt Nam.

    Nếu bạn là một khách hàng trẻ đang sử dụng rất nhiều dịch vụ của các công ty khác nhau trên Internet, chắc rằng bạn cũng tò mò cách doanh nghiệp hiện đang thu thập, quản lý và xử lý dữ liệu cá nhân của bạn như thế nào? Bài viết này sẽ cung cấp những kiến thức và gợi ý dành cho bạn xoay quanh chủ đề này.

    Một câu hỏi được đặt ra xuyên suốt buổi chia sẻ là “Tại sao doanh nghiệp không bảo vệ được dữ liệu sẽ đánh mất lòng tin với khách hàng?”

    Tại sự kiện, bà Amarjit Kaur, Giám Đốc mảng Pháp lý tại công ty KPMG Việt Nam đã chia sẻ về bối cảnh chung hiện nay trên thế giới đã thừa nhận rằng Bảo mật dữ liệu đang là vấn đề lớn và rất cần được quan tâm.

    Bà Amarjit Kaur, Giám Đốc mảng Pháp lý tại công ty KPMG Việt Nam

    "Các doanh nghiệp và tổ chức không quản lý dữ liệu tốt thì không thể xây dựng được lòng tin với khách hàng."

    Thưc tế nhiều quốc gia trên thế giới đã xây dựng và cho ra mắt các bộ luật về bảo vệ dữ liệu người dùng. Một bộ luật tiêu biểu hiện nay trên thế giới đó chính là GPDR (General Data Protection Regulation), đó là quy định chung của liên minh châu Âu về bảo vệ dữ liệu đã được ra đời 6 năm trước. Nghị định 13 về Bảo vệ dữ liệu cá nhân ở Việt Nam cũng tham khảo rất nhiều từ bộ luật GPDR của Châu Âu.

    Đầu tiên, là công dân Việt Nam, bạn cần biết Nghị định 13 về Bảo vệ dữ liệu cá nhân vừa được chính phủ ban hành tại Việt Nam.

    Tại Việt Nam, trong thời gian vừa qua đã cho ra nhiều nghị định chi tiết về bảo vệ dữ liệu cá nhân, đặc biệt Nghị định 13 về Bảo vệ dữ liệu cá nhân sẽ chính thức bắt đầu áp dụng vào tháng 7/2023. Với Nghị định này, các doanh nghiệp cần phải hành động ngay để tuân thủ tốt trong việc bảo vệ dữ liệu cá nhân của khách hàng.

    Với góc độ là một người dùng hay một khách hàng sử dụng dịch vụ, nguyên tắc quan trọng nhất trong Nghị định này mà các bạn cần nắm vững là khái niệm “chủ thể dữ liệu” hay còn gọi là người chủ sở hữu dữ liệu cá nhân của chính mình. Ví dụ: các dữ liệu liên quan về đời sống cá nhân của bạn như tên tuổi, giới tính, tôn giáo, tình trạng sức khoẻ, v,v… dù được bạn chia sẻ hay không chia sẻ chính thức cho bên thứ ba thì bạn vẫn là người sở hữu hợp pháp các dữ liệu đó và các quyền này sẽ được pháp luật bảo vệ. Do đó, các quyền và nghĩa vụ của các tổ chức trong Nghị định đều xoay quanh cách các tổ chức thu thập, xử lý, lưu trữ và bảo vệ dữ liệu cá nhân của chủ thể dữ liệu để tuân thủ luật định.

    Bà Amarjit cũng đề cập đến định nghĩa của Dữ liệu cá nhân. Trong đó bao gồm Dữ liệu cá nhân cơ bản và Dữ liệu cá nhân nhạy cảm. Đối với Dữ liệu cá nhân nhạy cảm, mức độ quy định khi thu thập cũng sẽ khắt khe hơn so với việc thu thập dữ liệu cá nhân cơ bản.

    Dữ liệu cá nhân cơ bản và Dữ liệu cá nhân nhạy cảm

    Để có thể xem và nghe chi tiết hơn về phần chia sẻ của bà Amarjit, mời bạn cùng xem video Vietnam Data Privacy Law for Companies in Compliance with Decree 13, Ms Amarjit Kaur, KPMG Vietnam

    Tại sự kiện, còn có sự góp mặt của anh Trí Trần, Quản lý Khối dữ liệu tại GeoComply Việt Nam, công ty toàn cầu đang dẫn đầu về các dịch vụ công nghệ vị trí thông minh và cung cấp dịch vụ cho những bên cần xác định vị trí địa lý của người dùng. Với châm ngôn “Xóa bỏ các trường hợp lừa đảo nhờ vào công nghệ xác định vị trí địa lý chính xác.” Anh Trí chia sẻ về các trường hợp lừa đảo ngày càng tinh vi hiện nay và cách chúng ta có thể ngăn ngừa chúng. Theo anh:

    “Đã có rất nhiều trường hợp lừa đảo trên thế giới mà theo tôi đã thấy, đây không hoàn toàn là những vụ lừa đảo đơn lẻ mà là một dây chuyền của nhiều cá nhân và nhiều tổ chức”.

    Anh Trí Trần, Quản lý Khối dữ liệu tại GeoComply Việt Nam

    Đối với những trường hợp lừa đảo, anh Trí cũng đã đề cập đến một số ví dụ để có thể nêu ra được một số giải pháp mà GeoComply đã thực hiện. Với trường hợp ở một tòa nhà mà tại đó thường có các hoạt động lừa đảo xảy ra. Chúng ta có thể đặt ra giới hạn ở khu vực này, bất kể cá nhân hay thiết bị ở đây sẽ không thể truy cập vào hệ thống hay hoạt động giao dịch. Giao dịch chỉ có thể được thực hiện khi nó được hoạt động bên ngoài vùng địa lý mà chúng ta đã giới hạn.

    Ở một ví dụ khác, đó là các cơ sở “Click Farm" (tạm dịch là Trang trại cày view hoặc câu like). Các khách hàng của GeoComply đã từng yêu cầu họ điều tra một nhóm nhấp chuột do đột nhiên phát hiện thấy nhiều hoạt động và giao dịch tại Mỹ xảy ra cùng một thời điểm. Nhờ dữ liệu và công nghệ của GeoComply, công ty khách hàng đã xác định được trên 10.000 hành vi lừa đảo xuất hiện trên trang “website” giả của hơn 50 trường đại học ở Hoa Kỳ nhưng lại có địa điểm đăng ký ban đầu là ở Nigeria. Từ phát hiện này, khách hàng có thể nhanh chóng chặn tất cả các tài khoản và loại bỏ hiệu quả của “click farm".

    Để có thể xem và nghe chi tiết hơn về phần chia sẻ của anh Trí Trần, mời bạn cùng xem video Data Protection Solution Case Studies from GeoComply, Mr Tri Tran, GeoComply Vietnam

    Ở phần chia sẻ của anh Hoàng Hà, Giám đốc Bảo mật Dữ liệu Cá nhân tại Ngân hàng HSBC Việt Nam về chủ đề “Lộ trình bảo mật dữ liệu cá nhân.” Chia sẻ lộ trình cơ bản mà một doanh nghiệp hay một dự án nào đó dù lớn hay nhỏ, có thể xây dựng ngay để bảo vệ tốt dữ liệu khách hàng của mình

    Anh Hoàng Hà, Giám đốc Bảo mật Dữ liệu Cá nhân tại Ngân hàng HSBC Việt Nam

    Thứ nhất bạn có thể bắt đầu bằng những điều rất nhỏ, từ “Privacy Framework” – bằng việc xây dựng một hành lang về quản trị dữ liệu cá nhân hoặc quyền riêng tư khách hàng. Nếu như khách hàng đến với website của một tổ chức hoặc doanh nghiệp, khi họ thấy được một thông báo bảo mật chuẩn chỉnh và cho họ biết chính xác thông tin cá nhân của họ được xử lý thế nào sẽ giúp khách hàng an tâm hơn khi truy cập.

    Thứ hai là cách Kiểm soát quyền riêng tư – Privacy Controls. Ví dụ như khi thu thập thông tin khách hàng, bạn luôn phải suy nghĩ sẽ quản trị những thông tin mà mình thu thập về như thế nào?

    Những hành động này không xuất phát từ những điều to lớn nhưng lại bắt đầu từ những thứ rất nhỏ mà các doanh nghiệp và tổ chức mới có thể bắt đầu ngay.

    Ngoài ra, doanh nghiệp cần phải xây dựng được “Data Privacy Culture" (Văn Hoá Quyền Riêng Tư Dữ Liệu). Khi doanh nghiệp thu thập, tiếp xúc và xử lý dữ liệuphải luôn nghĩ đến văn hoá về quyền riêng tư để có thể tuân thủ và tôn trọng quyền của khách hàng một cách tốt nhất.

    Cuối cùng là “Accountability” (Tính giải trình). Điều này có nghĩa là ở mọi trường hợp, doanh nghiệp và tổ chức phải có sự hiểu biết và công cụ để chứng minh cho sự tuân thủ và minh bạch trong câu chuyện bảo mật dữ liệu của mình.

    Lộ trình bảo mật dữ liệu cá nhân

    “Lộ trình bảo mật dữ liệu" là hành trình dài, mang tính chất liên tục, cần được duy trì, phát triển, và cần được bắt đầu càng sớm càng tốt.

    Để có thể xem và nghe chi tiết hơn về phần chia sẻ của anh Trí Hoàng Hà, mời bạn cùng xem video The Company Data Protection Culture and Roadmap, Mr Hoang Ha, HSBC Vietnam

    Kết luận lại, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng văn hóa bảo vệ dữ liệu ngay từ bây giờ để có thể tuân thủ tốt hơn về luật pháp và thực hành trách nhiệm xã hội của mình, qua việc thực hành tốt sẽ giúp xây dựng lòng tin của khách hàng, đối tác với doanh nghiệp một cách lâu dài.

    Cuối cùng, Dear Our Community mong muốn thông qua câu chuyện về bảo mật dữ liệu từ các doanh nghiệp, các bạn trẻ sẽ nhận thức được việc bảo mật dữ liệu đang được các quốc gia thừa nhận đây chính là vấn đề lớn và cần được quan tâm đặc biệt.

    Hy vọng rằng qua bài viết này, bạn sẽ có thêm kiến thức hữu ích để không chỉ chủ động trong việc bảo vệ dữ liệu cá nhân của mình, mà còn biết cách xây dựng quy trình bảo vệ dữ liệu khách hàng cho tổ chức.

    Mời bạn cùng đón xem các video về chủ đề “Bảo vệ dữ liệu" đã có mặt trên kênh Youtube của Dear Our Community. Ngoài ra, hãy cùng theo dõi Chongluadao.vn như một thói quen để kiểm tra độ tin cậy và an toàn của những trang website bạn truy cập hằng ngày nhé.

    Sự kiện “BẢO VỆ DỮ LIỆU KHÁCH HÀNG TRONG LUẬT BẢO VỆ DỮ LIỆU CÁ NHÂN TẠI VIỆT NAM”

    ——————–

    THÔNG TIN LIÊN HỆ:

    • Email: hello@dearourcommunity.com

    • Fanpage: https://www.facebook.com/dearourcommunity/

    Sự kiện được tài trợ bởi công ty GeoComply Việt Nam, cùng sự đồng hành của các đối tác như công ty KPMG Việt Nam, tổ chức Oxfam Việt Nam và Chongluadao.vn (tổ chức phi lợi nhuận địa phương về nâng cao ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân của người dùng)

    #giuminhtoanmang #antoandulieu #dearourcommunity #forasaferinternet #OxfamVietnam #GeoComply

  • Điều gì sẽ xảy ra khi bạn bị rò rỉ thông tin cá nhân?

    Điều gì sẽ xảy ra khi bạn bị rò rỉ thông tin cá nhân?

    Môi trường Internet mở ra nhiều điều thú vị và hay ho, nhưng cũng mang lại không ít rủi ro và hậu quả khôn lường. Theo thống kê của Bộ Thông tin và Truyền thông, năm 2022 ghi nhận hơn 12.935 trường hợp lừa đảo trực tuyến. Trong đó, lừa đảo tài chính chiếm 75,6%; còn lại là lừa đảo để đánh cắp thông tin cá nhân.

    Thực tế, con số này có lẽ còn nhiều hơn, không chỉ ở người trưởng thành mà còn người trẻ dễ trở thành nạn nhân của việc rò rỉ dữ liệu.

    Đã có muôn hình vạn trạng những chiêu thức lừa đảo khác nhau trên mạng xã hội. Lừa đảo qua mạng thường có nhiều biến tướng để dụ dỗ nạn nhân nhằm đánh cắp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng… Nhiều tội phạm tiếp cận cả trẻ em trên mạng xã hội để làm quen, lừa gạt dụ dỗ nhằm với nhiều mục đích xấu khác nhau. Thực trạng này đòi hỏi sự quan tâm và kiến thức của chúng ta để chủ động tránh không bị rò rỉ thông tin cá nhân nhạy cảm.

    Chiến dịch “Giữ Mình Toàn Mạng"

    Tháng 5 vừa qua, Anh Trọc Comics đã cộng tác cùng Dear Our Community (DOC) và tổ chức Oxfam Vietnam ra mắt 1 series Comic giúp nâng cao ý thức của người trẻ về rủi ro và hậu quả của việc RÒ RỈ DỮ LIỆU CÁ NHÂN trong chiến dịch mang tên “Giữ Mình Toàn Mạng" (Xem thêm phần giới thiệu và ý nghĩa về chiến dịch bên dưới)

    Dear Our Community chia sẻ với bạn những chiêu thức lấy cấp thông tin cá nhân đang phổ biến hiện nay, mời bạn cùng xem đọc và ghi nhớ những thông tin bổ ích để phòng ngừa cho mình nhé!

    1. Hãy cẩn trọng với những tin nhắn hay cuộc gọi nhận thưởng, lấy mã khuyến mãi…

    Đây là những chiêu trò lừa đảo đã có mặt khá lâu đời khi ai đó gửi tin nhắn hoặc gọi kêu gọi bạn cung cấp thông tin để nhận những phần quà khuyến mãi hấp dẫn. Nên nhớ rằng thường khó có quà “từ trời rơi xuống” nào dành cho mìnhmột cách dễ dàng mà không cần phải làm gì.

    Nếu bạn nhập thông tin cá nhân của mình vào những tin nhắn này, có lẽ thông tin của bạn đã được truyền đi khắp nơi và có người đã dùng thông tin của bạn để lừa đảo người khác rồi đó.

    2. Cần lưu ý với những cuộc gọi và tin nhắn xưng là người quen

    Nếu một ngày bạn nhận được một cuộc gọi hay tin nhắn lạ tự xưng là người thân trong gia đình và nhờ bạn chuyển tiền gấp. Hãy bình tĩnh xác minh lại có đúng là người thân của mình không nhé. Bạn cũng có thể thử diễn một vở kịch ngắn thú vị để “gậy ông đập lưng ông” như anh Trọc trong hình (Vui thôi).

    3. Nếu có người đột nhập vào tài khoản của mình, chúng ta cần bình tĩnh tìm cách giải quyết

    Thi thoảng, một số trường hợp tài khoản bị đánh cắp. Những lý do ở đây có thể là do tài khoản chưa đủ các lớp xác minh, hoặc trường hợp đã bị những người xấu hack tài khoản của bạn.

    Lúc này, bạn hãy bình tĩnh báo cho tất cả những người quen của mình nếu bạn đã không còn vào được tài khoản. Trường hợp vẫn còn vào được, bạn hãy nhanh tay khóa tài khoản nhé. Hiện nay, công nghệ và những ứng dụng đã tiên tiến rất nhiều rồi, nếu bạn nhanh chóng báo cáo cho phía ứng dụng chắc chắn sẽ nhận lại được sự hỗ trợ.

    Đặc biệt hơn nữa là bạn phải cài đặt nhiều lớp xác minh an toàn cho việc đăng nhập tài khoản, hoặc sử dụng công cụ tạo mật khẩu tình cờ để đăng nhập các tài khoản mạng xã hội cá nhân để không bị đánh cấp mật khẩu.

    4. Thường xuyên kiểm tra mức độ bảo mật tài khoản cá nhân

    Thực hành việc kiểm tra mức độ bảo mật tài khoản cá nhân thường xuyên như một thói quen hàng tháng để bảo đảm các tài khoản của bạn luôn có các lớp bảo mật cao và mật khẩu không bị rò rỉ đâu đó trên các diễn đàn. Điều này giúp bạn tự phòng ngừa cho chính mình và đối mặt với những bất ngờ khi một ngày ngủ dậy thấy tài khoản của mình bị biến mất.

    5. Có rất nhiều thủ đoạn trong việc lừa đảo người khác trên mạng

    Thủ đoạn trong việc lừa đảo người khác trên mạng
    Thủ đoạn trong việc lừa đảo người khác trên mạng

    Đúc kết lại ở điều 5 này chính là việc lừa đảo qua mạng đang trở nên ngày càng đa dạng và hết sức tinh vi. Dù bạn đã phát giác ra nhiều hình thức, nhưng ngoài kia vẫn còn nhiều hình thức lừa đảo khác để “lách" qua những sự chuẩn bị của bạn. Tuy nhiên, chủ động trong việc bảo vệ thông tin cá nhân thường xuyên vẫn tốt hơn là đến khi tài khoản của mình bị đánh cấp gây ra mất mát về tài chính hay uy tín rồi thì mới bắt đầu hành động.

    Nếu chẳng may bạn bị đánh mất tài khoản cá nhân, thì hãy nhớ giữ tâm lý ổn định để tìm cách xử lý tốt nhất cho mình.

    Mong bạn sẽ không giữ im lặng khi biết mình đã bị lừa và hãy luôn chung tay lên tiếng chia sẻ để giúp mọi người xung quanh để giúp những người khác cũng không bị lừa giống mình. Sau đây, Dear Our Community sẽ cung cấp cho bạn một số cách báo cáo những trường hợp lừa đảo:

    • Không cung cấp thông tin cá nhân, số điện thoại, số chứng minh thư (căn cước công dân), địa chỉ nhà ở, số tài khoản ngân hàng, mã OTP trên điện thoại cá nhân… cho bất kỳ ai không quen biết hoặc khi chưa biết rõ nhân thân, lai lịch.

    • Báo cáo đường link lừa đảo lên canhbao.ncsc.gov.vn và chongluadao.vn ngay khi có thể dễ thực hiện khóa chặn và để cảnh báo sớm cho cộng đồng mạng biết để tránh là nạn nhân bị lừa tiếp theo. Ngoài ra để kiểm tra trang web, đường link có phải là nguy hiểm hay lừa đảo hay không thì vào tinnhiemmang.vn hoặc chongluadao.vn

    • Báo cáo tin giả, xấu độc trên không gian mạng tại tingia.gov.vn hoặc gọi số 18008108 để được hỗ trợ.

    • Báo cáo số điện thoại lừa đảo, quấy rối, quảng cáo làm phiền…theo hướng dẫn của chongthurac.vn hoặc cú pháp “LD (Nguồn phát tán cuộc gọi có dấu hiệu lừa đảo – số điện thoại) (nội dung cuộc gọi có dấu hiệu lừa đảo)” tới tổng đài 5656. Còn để phản ánh cuộc gọi rác, người dân soạn tin nhắn cú pháp “V (nguồn phát tán – số điện thoại)) (nội dung cuộc gọi rác) gửi 5656; phản ánh tin nhắn rác, soạn tin nhắn cú pháp “S (nguồn phát tán) (nội dung tin nhắn rác)” gửi tới đầu số 5656.

    • Bạn có thể gửi email info@chongluadao.vn cho chúng tôi chi tiết về trường hợp bạn bị lừa thế nào để chúng tôi có thể phát cảnh báo cho cộng đồng và giúp bạn khóa chặn trang web lừa đảo kịp thời.

    Chiến dịch “Giữ Mình Toàn Mạng bạn làm gì trên Internet với mong muốn bạn hãy giữ an toàn cho bản thân và thông tin của mình vì bạn chỉ có một “Mạng” để sống. Mời bạn đăng ký sự kiện “GIỮ MÌNH TOÀN MẠNG | BẢO VỆ DỮ LIỆU CÁ NHÂN TRONG THẾ GIỚI AI-DRIVEN” là một phần của chiến dịch cộng đồng “Giữ Mình Toàn Mạng”, để tìm hiểu về cách bảo vệ dữ liệu cá nhân khi sử dụng các ứng dụng Internet nhé!

    Đến với sự kiện lần này, Dear Our Community hân hạnh giới thiệu diễn giả là anh Đặng Hoàng Vũ – Giám đốc AI mảng Tăng trưởng Kinh doanh tại Momo.

    Anh Vũ từng làm việc trong bộ phận bảo vệ người dùng tại Facebook, sử dụng công nghệ AI chống các tin xấu về y tế trên hơn 40 thị trường toàn cầu. Hiện nay, anh đang phụ trách việc phát triển các nền tảng ứng dụng dữ liệu và AI trong các mảng kinh doanh của MoMo.

    Anh Đặng Hoàng Vũ

    Mời bạn nhanh tay đăng ký sự kiện “GIỮ MÌNH TOÀN MẠNG | BẢO VỆ DỮ LIỆU CÁ NHÂN TRONG THẾ GIỚI AI-DRIVEN” để được nghe anh Vũ chia sẻ về chủ đề bảo mật trên các nền tảng ứng dụng nhé!

    Sự kiện “GIỮ MÌNH TOÀN MẠNG | BẢO VỆ DỮ LIỆU CÁ NHÂN TRONG THẾ GIỚI AI-DRIVEN”

    THÔNG TIN SỰ KIỆN:

    • Thời gian: Ngày 10/06/2023, 8:30 – 11:00

    • Địa điểm: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, 227 Nguyễn Văn Cừ, Phường 4, Quận 5

    • Link đăng ký tham dự: https://forms.gle/FQHdwHMQfpgiHEgQ9

    • Link sự kiện: https://www.dearourcommunity.com/…/giu-minh-toan-mang…

  • Có phải “trải nghiệm bị gạt”là cách tốt nhất dạy ta về an toàn trên không gian mạng?

    Có phải “trải nghiệm bị gạt”là cách tốt nhất dạy ta về an toàn trên không gian mạng?

    “Nạn đánh cắp thông tin” hay “Tin giả” đã từ lâu đã trở thành “đặc sản” của mạng xã hội. "Đặc sản" này luôn hiện hữu ở tất cả các ngóc ngách, chỉ cần bạn có sử dụng mạng để kết nối và liên lạc với người khác thì sẽ gặp rủi ro nếm thử món “Đặc sản" này. Nhiều người đọc một bài viết chia sẻ của người thân về một tin tức chấn động nào đó trên mạng xã hội, nhưng cuối cùng nhận ra đó chỉ là tin tức giả được phát tán từ một ai đó dùng nick clone để chia sẻ khắp nơi. Khi ta tương tác với bài viết “tin giả" đó, rủi ro bị đánh cấp dữ liệu luôn dễ dàng xảy ra.

    Đôi khi, cũng vì không có nhiều hiểu biết, mà chúng ta tự làm rò rỉ thông tin của mình khi chia sẻ những thông tin cá nhân cho người khác một cách dễ dàng, từ cung cấp thông tin tham gia trò chơi rút thăm xổ số để nhận món quà đặc biệt được quảng cáo rầm rộ, đến việc chia sẻ thông tin số điện thoại để nhận một khuyến mãi đặc biệt mà không kiểm tra kỹ lưỡng những chương trình này đến từ đâu và bên tổ chức có uy tín hay không.

    "Tôi đã từng theo trào lưu chia sẻ hình ảnh thời thơ ấu của mình trên một nền tảng MXH. Nhưng rồi mãi sau này mới biết đó chính là một thuật toán mà họ lập ra nhằm thu thập hình ảnh và bán chúng đi. Dù trước đây tôi đã được cảnh báo về những trường hợp này, vậy mà một người trẻ như tôi còn bị lừa. Huống chi là ông bà cha mẹ của mình" – một người bạn trẻ đã chia sẻ cùng Dear Our Community.

    Những trải nghiệm bị lừa đảo do rò rỉ thông tin cá nhân như thế này giúp bản thân chúng ta rút ra bài học cho chính mình. Từ đó chúng ta sẽ kiên dè và bảo vệ thông tin của mình tốt hơn.

    Nhưng không lẽ phải trải qua trải nghiệm bị lừa rồi thì chúng ta mới có thể nhận thức tốt được rủi ro này hay sao?

    Có cách nào giúp ta chủ động hơn trong việc bảo vệ an toàn dữ liệu không?

    Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC)

    Vừa qua, anh Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC) đã cộng tác cùng Dear Our Community (DOC) và tổ chức Oxfam Vietnam ra mắt 1 series video giúp nâng cao ý thức của người trẻ về rủi ro và hậu quả của việc RÒ RỈ DỮ LIỆU CÁ NHÂN trong chiến dịch mang tên “Giữ Mình Toàn Mạng" (Xem thêm phần giới thiệu và ý nghĩa về chiến dịch bên dưới)

    Với hình ảnh “nghiêm túc" thường thấy của một người thường chia sẻ những kiến thức và hỗ trợ giúp cộng đồng mạng khi bị hack mất tài khoản hay tài chính, thì trong chiến dịch này, Hiếu PC “biến hình" thành những nhân vật nổi tiếng như Hiếu Người Nhện, Hiếu Conan, Hiếu Nôbita trong thế giới đa vũ trụ để giúp lan tỏa những kiến thức và “bí quyết" giúp cộng đồng mạng bảo vệ dữ liệu cá nhân của mình một cách chủ động và hiệu quả.

    Dear Our Community muốn chia sẻ một vài “tips" hữu ích từ Hiếu trong thế giới “Đa Vũ Trụ" giúp bạn phòng ngừa chủ động để tránh rủi ro bị rò rỉ thông tin một cách tốt hơn:

    1. Không bao giờ chia sẻ thông tin cá nhân nhạy cảm của mình cho bất kỳ ai, kể cả người thân.

    Mong bạn không cung cấp thông tin cá nhân, số điện thoại, số chứng minh thư (căn cước công dân), địa chỉ nhà ở, số tài khoản ngân hàng, mã OTP trên điện thoại cá nhân… cho bất kỳ ai không quen biết hoặc khi chưa biết rõ lai lịch của họ. Ngoài ra, hãy cân nhắc kỹ khi chia sẻ thông tin trên mạng.

    Trong trường hợp đã bị lừa, bạn đừng im lặng mà hãy lên tiếng cảnh báo để chia sẻ đến những người xung quanh nhé.

    2. Lưu trữ thông tin mật của bản thân trên thiết bị không kết nối mạng

    Điều này giúp bạn bảo mật thông tin một cách an toàn nhất. Sẽ là một thảm họa nếu như thông tin quan trọng của bạn bị rơi vào tay ai đó. Có rất nhiều nguyên nhân có thể gây ra tình trạng mất dữ liệu, trong đó có nguyên nhân từ việc bạn chỉ lưu giữ thông tin ở một nơi. Bởi vậy, đừng bao giờ chủ quan mà chuẩn bị những phương án sao lưu khác.

    3. Nâng cao nhận thức cho bản thân để tự bảo vệ mình

    Hãy luôn chuẩn bị những phương án sao lưu khác. Kể cả khi các thông tin xuất hiện trên các trang báo lớn, chúng ta vẫn nên đọc thật kỹ nội dung bài viết, tránh trường hợp chỉ đọc tiêu đề và răm rắp tin theo. Tin giả và thậm chí báo chính thống, đôi khi vẫn có được đặt những tiêu đề giật tít.

    Ngoài ra, đối với việc bảo vệ dữ liệu cá nhân của mình. Hãy chuẩn bị cho mình những kỹ năng và kiến thức để bảo vệ mình như tìm hiểu và tham gia các khóa học về nâng cao nhận thức khi sử dụng các ứng dụng Internet, thẩm định thông tin và tự bảo vệ dữ liệu của mình. Sắp tới đây, Dear Our Community mời bạn cùng tham gia sự kiện “GIỮ MÌNH TOÀN MẠNG | BẢO VỆ DỮ LIỆU CÁ NHÂN TRONG THẾ GIỚI AI-DRIVEN” được diễn ra vào ngày 10/6/2023 tại ĐHKHTN.

    4. Hãy xem lại quyền truy cập của ứng dụng

    Mỗi ngày, chúng ta ra vào hàng chục ứng dụng để phục vụ cho nhu cầu làm việc và học tập. Bên cạnh đó chúng ta còn sử dụng rất nhiều thiết bị khác nhau. Vì vậy, việc xem lại quyền truy cập của ứng dụng là một điều thật sự cần thiết trong việc bảo mật thông tin.

    Bằng những cách này, các bạn hãy tạo cho mình thói quen kiểm tra liên tục ứng dụng của mình nhé:

    • Kiểm tra các phiên hoạt động trên thiết bị của bạn

    • Kiểm tra ngay nếu có thiết bị lạ vào ứng dụng

    • Xem xét thời gian hoạt động hiện thị trên hệ thống

    5. Có thể tạo nick clone để theo dõi thông tin mạng một cách an toàn

    Nếu bạn là một người thường xuyên cập nhật tin tức và không mong muốn công khai danh tính, đừng ngần ngại tạo tài khoản phụ nhé! Lưu ý là hãy sử dụng một cách thông minh và an toàn.

    Việc hạn chế để lại thông tin trên tài khoản phụ, người dùng sẽ không cần phải lo lắng khi bị người khác công kích và điều tra thông tin cá nhân. Một mặt tốt khác dành cho bạn , việc tạo thêm tài khoản thay thế "thông minh và an toàn" sẽ giúp bạn gia tăng tính bảo mật cũng như có thể xác minh tài khoản chính đó.

    6. Không nên sử dụng các phần mềm lậu, không có bản quyền để tránh các virus mã độc tấn công

    Đã có hàng ngàn nhà sản xuất phần mềm trên toàn cầu và vô số phần mềm được thiết kế nhằm hỗ trợ cho người dùng và doanh nghiệp. Tuy nhiên, bạn sẽ có nguy cơ gặp phải rủi ro lớn nhất từ phần mềm là nhiễm virus mã độc nếu người dùng tải về từ đường link hoặc website không phải của nhà sản xuất.

    Khi sử dụng các phần mềm lậu và không có bản quyền, máy của bạn có thể chứa các phần mềm độc hại, virus, trojan và các phần mềm gián điệp khác. Điều này gây nên khả năng cao nguy cơ bị mất dữ liệu, bạn cũng sẽ không nhận được các hỗ trợ nếu gặp phải vấn đề khi sử dụng các phần mềm không hợp pháp.

    Cuối cùng, Dear Our Community muốn nói rằng khi chúng ta cùng nhau bảo vệ an toàn dữ liệu trên không gian mạng, nhiều vấn đề và mối nguy hiểm tiềm tàng đồng thời cũng được giải quyết, chúng ta cũng sẽ có sự an tâm và không gian an toàn để kết nối với nhau.

    Biết đâu sau này, chính chúng ta vẫn sẽ tiếp tục an toàn khi thế giới bước qua thời 5.0.

    Chiến dịch “Giữ Mình Toàn Mạng bạn làm gì trên Internet với mong muốn bạn hãy giữ an toàn cho bản thân và thông tin của mình vì bạn chỉ có một “Mạng” để sống. Mời bạn đăng ký sự kiện “GIỮ MÌNH TOÀN MẠNG | BẢO VỆ DỮ LIỆU CÁ NHÂN TRONG THẾ GIỚI AI-DRIVEN” là một phần của chiến dịch cộng đồng “Giữ Mình Toàn Mạng”, để tìm hiểu về cách bảo vệ dữ liệu cá nhân khi sử dụng các ứng dụng Internet nhé!

    ​

    Sự kiện: “GIỮ MÌNH TOÀN MẠNG | BẢO VỆ DỮ LIỆU CÁ NHÂN TRONG THẾ GIỚI AI-DRIVEN”

    —————-

    THÔNG TIN SỰ KIỆN: “GIỮ MÌNH TOÀN MẠNG | BẢO VỆ DỮ LIỆU CÁ NHÂN TRONG THẾ GIỚI AI-DRIVEN”

    • Thời gian: Ngày 10/06/2023, 8:30 – 11:00

    • Địa điểm: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, 227 Nguyễn Văn Cừ, Phường 4, Quận 5

    • Link đăng ký tham dự: https://forms.gle/FQHdwHMQfpgiHEgQ9

  • Nhu cầu tuyển dụng nhân lực nghề tác động xã hội sẽ vượt qua nguồn cung lao động trong vài năm tới.

    Nhu cầu tuyển dụng nhân lực nghề tác động xã hội sẽ vượt qua nguồn cung lao động trong vài năm tới.

    Webinar "Cơ hội và kỹ năng nghề nghiệp trong lĩnh vực tác động xã hội" diễn ra vào tối 16/03/2023 đã khép lại, Dear Our Community rất vui nhận được nhiều phản hồi tích cực từ chính các bạn tham gia.

    Nhu cầu tuyển dụng nhân lực nghề tác động xã hội sẽ vượt qua nguồn cung lao động trong vài năm tới.
    Nhu cầu tuyển dụng nhân lực nghề tác động xã hội sẽ vượt qua nguồn cung lao động trong vài năm tới.

    Trước khi phần thảo luận bắt đầu, chị Nguyễn Minh Anh, Quản Lý Đối Tác Thị Trường Việt Nam tại công ty Linkedin đã chia sẻ những dữ liệu báo cáo từ Linkedin về xu hướng tăng trưởng về công việc tạo tác động trên thế giới. Theo như đà tăng trưởng hiện tại, tới năm 2026, nhu cầu tuyển dụng nhân lực có kỹ năng xanh (green talents) sẽ nhiều hơn nguồn cung lao động về kỹ năng này. Vì vậy, cơ hội công việc liên quan về kỹ năng xanh hay tác động xã hội sẽ ngày càng tăng và rộng mở, nếu bạn có thể đáp ứng được các yêu cầu về kỹ năng và năng lực cần có.

    báo cáo từ Linkedin về xu hướng tăng trưởng về công việc tạo tác động trên thế giới
    Báo cáo từ Linkedin về xu hướng tăng trưởng về công việc tạo tác động trên thế giới

    Bạn có thể tải slides trình bày từ Linkedin bên dưới.

    Tac Dong Xa Hoi Webinar 16 March (final).pdf

    Vậy những kỹ năng, tư duy và năng lực gì bạn cần chuẩn bị từ bây giờ để đón đầu xu hướng quan trọng này? Mời bạn cùng xem lại những thông điệp và chia sẻ ấn tượng từ khách mời:

    • Skills are the new currency: Chưa bao giờ các kỹ năng có thể chuyển đổi lại quan trọng đến thế trong thời gian đại này. Top những kỹ năng quan trọng nhất bao gồm: Kỹ năng quản lí, Giao tiếp, Chăm sóc khách hàng, Lãnh đạo, hay như kỹ năng phân tích & làm việc đội nhóm.

    • CV is no longer the only thing that recruiters will look at today: Thay vào đó, nhà tuyển dụng sẽ xem xét nhiều hơn về thái độ, trải nghiệm và cách bạn học hỏi và lớn lên từ những trải nghiệm đó. Đâu là giá trị của bạn, và điều đó có đang phù hợp với những gì mà công ty/ tổ chức đang tìm kiếm hay không.

    • Not only about the vertical promotion, it can be horizontal promotion at work: Khi nhìn vào sự phát triển trong công việc, bạn không nên chỉ nhìn theo chiều dọc mà còn có thể nhìn theo chiều ngang – mở rộng phạm vi lĩnh vực hiểu biết. Ví dụ, làm marketing nhưng hoàn toàn có thể nhận lãnh thêm các nhiệm vụ về CSR, Sustainability để phát triển.

    • Find the workplace that makes you feel a sense of belonging: Điều này là quan trọng để giúp bạn gắn kết và gắn bó nhiều hơn với nơi làm việc. Tìm kiếm những môi trường khuyến khích sự đa dạng & hoà hợp, trao quyền để bạn được đóng góp, nhận lãnh những nhiệm vụ lớn, tìm kiếm được những nơi cho bạn được là chính mình.

    • Being a social impact driver is not an easy journey: Hành trình đó đòi hỏi bạn phải có năng lực thấu cảm để giải quyết vấn đề của cộng đồng hướng tới; khả năng giải quyết vấn đề (thường là phức tạp) và sự bền bỉ, kiên trì để đi tới cùng. Và hành trình đó dù gian nan nhưng thực sự đáng tự hào.

    Bạn có thể nghe lại toàn bộ nội dung webinar được đăng tải trên Youtube

    Dear Our Community rất hân hạnh và cảm ơn sự tham gia của các diễn giả đặc biệt:

    • Nguyễn Minh Anh (Annie), Quản Lý Đối Tác Thị Trường Việt Nam tại công ty Linkedin

    • Lê Đình Hiếu, Nhà Sáng Lập tổ chức phi lợi nhuận Hear Us Now, công ty G.A.P Institute

    • Trần Minh Hường, Giám đốc Nhân sự – Ngân hàng Standard Chartered Việt Nam

    Dear Our Community hy vọng đã dẫn lối, mở đường cho nhiều góc nhìn, suy nghĩ trong bạn về lĩnh vực tạo tác động xã hội. Tiếp tục theo dõi các nội dung tiếp theo trong series “Mở Đường Dẫn Lối" để tìm được lối đi riêng.

    Cảm ơn nhà tài trợ chính ngân hàng Standard Chartered Vietnam đã đồng hành với Series “Mở Đường Dẫn Lối “ để hỗ trợ giới trẻ tìm hiểu, ứng dụng ESG để thúc đẩy Phát Triển Bền Vững tại Việt Nam.

    Nếu bạn có những cảm nhận nào muốn chia sẻ với Dear Our Community sau khi nghe nội dung, hãy để lại vài dòng dưới phần comment nhé!

  • Vì sao gọi bộ phận chương trình là “xương sống” của tổ chức phi lợi nhuận?

    Vì sao gọi bộ phận chương trình là “xương sống” của tổ chức phi lợi nhuận?

    Theo một khảo sát được thực hiện năm 2021, có đến 87% người dân biết hoặc từng nghe đến các dự án hay tổ chức phi lợi nhuận – điều này cho thấy mức độ phổ biến của lĩnh vực phi lợi nhuận tại Việt Nam. Phi lợi nhuận cũng được cho là hấp dẫn nhiều bạn trẻ có mong muốn và khát khao góp phần giải quyết những vấn đề khó khăn của xã hội.

    Tính tới năm 2020, Việt Nam có hơn 7000 tổ chức phi lợi nhuận hoạt động đa dạng ở nhiều lĩnh vực, đề xuất những giải pháp thiết thực cho những vấn đề xã hội hiện nay. Và thông thường, bộ phận chương trình chính là nơi ươm mầm, phát triển những ý tưởng thành giải pháp để giải quyết vấn đề mà tổ chức đó đang hướng tới. Do đó, có thể nói bộ phận chương trình là “xương sống” của một tổ chức phi lợi nhuận khi đảm nhận nhiệm vụ trọng tâm và cốt lõi này.

    • Vậy công việc cụ thể của bộ phận chương trình là gì?

    • Bạn muốn theo đuổi công việc làm về chương trình cần chuẩn bị những gì?

    Dear Our Community mời bạn cùng theo dõi nội dung trao đổi với chị Nhi – Nguyên Giám đốc Điều hành của CHANGE – Trung tâm Hành động vì Môi trường và Phát triển, để có cái nhìn rõ hơn về những yêu cầu, và những cơ hội phát triển với vị trí làm về chương trình nhé!

    Vì sao gọi bộ phận chương trình là “xương sống" của tổ chức phi lợi nhuận?
    Vì sao gọi bộ phận chương trình là “xương sống" của tổ chức phi lợi nhuận?

    Vì sao gọi chương trình là xương sống của một tổ chức phi lợi nhuận?

    Chị nghĩ có thể hình dung rõ hơn bằng một ví dụ về doanh nghiệp. Thông thường, một doanh nghiệp sẽ luôn có sản phẩm, hay dịch vụ cụ thể nhằm giải quyết một nhu cầu nào đó của khách hàng mục tiêu. Tương tự, mỗi tổ chức phi lợi nhuận đều chọn cho mình một vấn đề nào đó để giải quyết. Đó có thể là truyền thông nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường cho người dân, mang những cơ hội về giáo dục về vùng sâu vùng xa cho các em học sinh, hay cung cấp các chương trình hỗ trợ & nâng cao năng lực cho các tổ chức cộng đồng, …

    Do đó, bộ phận chương trình gần như chịu trách nhiệm chính trong việc phát triển các chương trình, sáng kiến, dịch vụ cụ thể nhằm đưa ra giải pháp cho một vấn đề mà tổ chức đang hướng tới. Chương trình chính là “sản phẩm”, “dịch vụ" của tổ chức. Nếu không có chương trình thì tổ chức sẽ không tồn tại được.

    Vì đây là bộ phận cốt lõi của một tổ chức phi lợi nhuận, nên bộ phận này thường cần một đội ngũ nhiều thành viên cùng hoàn thành khối lượng công việc, phát triển và xây dựng chương trình.

    Nguồn hình ảnh: Facebook CHANGE: Chị Nhi (ngoài cùng bên phải) tại lễ trao giải VIEWS Awards 2022 (Giải báo chí môi trường dành cho các nhà báo và người dùng mạng xã hội) do CHANGE khởi xướng
    Nguồn hình ảnh: Facebook CHANGE: Chị Nhi (ngoài cùng bên phải) tại lễ trao giải VIEWS Awards 2022 (Giải báo chí môi trường dành cho các nhà báo và người dùng mạng xã hội) do CHANGE khởi xướng

    Em đã nghe nói nhiều về các tổ chức phi lợi nhuận, nhưng chưa biết rõ về yêu cầu công việc của một người làm chương trình, chị có thể chia sẻ giúp em không?

    Yêu cầu công việc mà những bạn ở bộ phận chương trình sẽ làm thường sẽ đi qua một quy trình chung như dưới đây:

    Đầu tiên cần xác định vấn đề chương trình bằng cách đặt những câu hỏi như: Vấn đề cụ thể nào mà tổ chức đang quan tâm và muốn giải quyết? Tại sao cần giải quyết vấn đề đó? Hay Giải quyết vấn đề đó để làm gì?

    Thường các tổ chức phi lợi nhuận sẽ giải quyết các vấn đề về xã hội, riêng đối với CHANGE thì giải quyết các vấn đề về môi trường mà tổ chức quan tâm như: vấn nạn tiêu dùng động vật hoang dã quá mức, ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu, và nhiều vấn đề khác.

    Bước tiếp theo là cần phân tích kỹ hơn về đối tượng chịu tác động, ảnh hưởng bởi vấn đề đó. Ví dụ, khi làm về biến đổi khí hậu thì mình xác định cộng đồng bị ảnh hưởng chính là những hộ dân sống trong khu vực bị tác động ở Đồng Bằng Sông Cửu Long; hay cộng đồng sống gần một khu rừng bị tàn phá, hay bà con bị ảnh hưởng bởi lũ lụt, … Do đó, những bạn làm chương trình phải rất hiểu cộng đồng mình mà mình sẽ hướng đến.

    Tiếp tới là việc đề xuất giải pháp, hay có thể gọi là chương trình mà các tổ chức phi lợi nhuận xây dựng để phục vụ cho cộng đồng. Những giải pháp, hoạt động trong chương trình sẽ được lên kế hoạch và trình bày chi tiết nhằm phục vụ mục đích triển khai hoặc dùng để gửi đi cho các nhà tài trợ, kêu gọi sự đóng góp hay đồng hành cùng chương trình. Vì thế, tuỳ vào loại chương trình mà sẽ có thể cần sự tham gia của các bộ phận khác như marketing – truyền thông, gây quỹ, … để cùng xây dựng kế hoạch tổng thể.

    Bộ phận chương trình cũng sẽ phải đảm nhận nhiều công việc về hậu cần bên trong để có thể triển khai chương trình theo kế hoạch. Đơn cử như việc: xin giấy phép tổ chức hoạt động, phải làm việc với cơ quan chức năng, cơ quan địa phương, tổ chức đào tạo về chương trình cho các đội nhóm khác để hỗ trợ và phối hợp hiệu quả. Trong quá trình đó, các bạn vẫn phải đảm bảo kiểm soát được các nguồn thu chi, quản lý nhân sự, quản lý rủi ro, mà chị hay gọi vui là “bộ phận ba đầu sáu tay" vì có rất nhiều thứ mà các bạn phải quản lý và điều phối.

    Bước cuối cùng trong quy trình này là đánh giá dự án. Để đánh giá mức độ thành công của dự án thì có nhiều cách như thực hiện bảng khảo sát, phỏng vấn, hay dựa vào những con số có thể đo lường được. Toàn bộ đánh giá này sẽ được trình bày thành Báo cáo dự án và gửi cho những bên liên quan như đối tác, nhà tài trợ, cơ quan chức năng, cộng đồng địa phương, …

    Báo cáo dự án cũng sẽ cho bạn nhiều bài học để cải thiện cho các chương trình sau, hay mở ra nhiều cơ hội như việc mở rộng quy mô dự án, hoặc triển khai dự án cho những cộng đồng khác phù hợp hơn.

    chương trình mà các tổ chức phi lợi nhuận xây dựng
    chương trình mà các tổ chức phi lợi nhuận xây dựng

    Có vẻ người làm về chương trình phải rất đa năng và cần nhiều kỹ năng khác nhau. Theo chị, đâu là những kỹ năng và những kiến thức cần thiết để đảm nhiệm công việc này?

    Nguồn hình ảnh: Facebook CHANGE: Chị Nhi cùng các đại diện của CHANGE tiếp đón Đại sứ Vương quốc Anh Iain Frew tại buổi gặp gỡ và giao lưu tại bức tranh AR “Về miền hoang dã”.
    Nguồn hình ảnh: Facebook CHANGE: Chị Nhi cùng các đại diện của CHANGE tiếp đón Đại sứ Vương quốc Anh Iain Frew tại buổi gặp gỡ và giao lưu tại bức tranh AR “Về miền hoang dã”.

    Một bạn làm về chương trình cần bộ kỹ năng rất đa dạng. Điển hình nhất là kỹ năng quản lý dự án (theo quy trình mà chị đã chia sẻ phía trên). Cụ thể trong đó thì bao gồm nhiều thành tố nhỏ như: quản lý thời gian; xây dựng kế hoạch chi tiết; kỹ năng trình bày; quản lý rủi ro; hay giải quyết xung đột (nếu có), …

    Tuỳ thuộc vào nguồn lực của mỗi tổ chức, mà đôi khi, bạn làm chương trình sẽ phụ trách thêm các nhiệm vụ khác như đào tạo, làm MC, hoạt náo, … Tất cả những vai trò này đòi hỏi những kỹ năng liên quan như giảng dạy hay sân khấu, …

    Về kiến thức, thì một bạn làm chương trình cũng đòi hỏi có sự hiểu biết nhất định ở vấn đề (ví dụ như môi trường, phụ nữ, trẻ em,…) mà bạn sẽ làm, vì nó sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất của vấn đề bạn đang giải quyết. Nếu không thì bạn sẽ dễ dàng bị dẫn dắt bởi nhiều luồng thông tin hay từ các nhóm khác nhau, và có thể không tìm được hướng ra cho dự án.

    Nguồn hình ảnh: Chị Nhi cung cấp
    Nguồn hình ảnh: Chị Nhi cung cấp

    Ngoài kiến thức và kỹ năng nêu trên, còn yếu tố nào khác mà bạn trẻ như em cần lưu ý khi làm công việc này không?

    Chị nghĩ đó chính là thái độ đúng trong công việc. Đây là vị trí đòi hỏi sự đa nhiệm, đôi khi cũng khá áp lực khi kiểm soát khối lượng công việc lớn, nhất là khi tới gần sự kiện/hoạt động thì bộ phận chương trình thường phải làm việc cường độ cao, hay như thức khuya, ở lại văn phòng để làm xong việc, hoặc phải xử lý những tình huống phát sinh không mong muốn.

    Việc giữ cho mình sự bình tĩnh, kiên nhẫn, kiên cường trong suốt quá trình là rất quan trọng. Ngoài ra, bạn cũng cần giữ được sự kỷ luật, theo sát tiến độ dự án. Khi bạn đảm bảo được điều này thì bạn mới có thể làm gương cho đồng đội của mình. Ngoài ra, vì thành viên của bộ phận này thường được xem là trưởng dự án, vì thế, việc khả năng dẫn dắt, lãnh đạo cũng là một kỹ năng không thể thiếu.

    Chị cho rằng kỹ năng lãnh đạo, kỷ luật và khả năng phục hồi nhanh chóng trước những khó khăn là những kỹ năng quan trọng nhất của một bạn làm chương trình.

    Vậy lộ trình phát triển của bạn làm chương trình sẽ trông như thế nào?

    Thường thì các bạn sẽ bắt đầu ở vị trí thực tập sinh, sau đó có thể trở thành vị trí chính thức như cán bộ chương trình (program executive), rồi thành chuyên viên dự án (specialist), và trở thành quản lý chương trình (program manager) hay giám đốc chương trình (program director), tùy theo năng lực và sự thể hiện của bạn trong suốt thời gian làm ở tổ chức.

    Thông thường, để quyết định một bạn được thăng cấp lên một vị trí cao hơn, chị sẽ nhìn vào năng lực thực tế của bạn ấy nhiều hơn. Có trường hợp, một bạn đi từ vị trí thực tập sinh bộ phận Gây quỹ, rồi chuyển sang bộ phận Chương trình, và chỉ sau 2 tháng làm việc, bạn đã được thăng tiến trở thành Quản lý chương trình vì sự thể hiện và năng lực rất tốt. Các bạn trẻ hãy lưu ý điều này nhé.

    Phụ trách bộ phận chương trình ở một tổ chức phi lợi nhuận sẽ có những thách thức & những cơ hội nào, theo quan sát của chị?

    Về thách thức

    Tuỳ thuộc vào loại hình tổ chức em tham gia mà sẽ có những thách thức khác nhau.

    Có thể nhóm thành những loại sau:

    Thách thức liên quan đến kiến thức chuyên môn. Chẳng hạn, em làm về chủ đề trẻ em, nhưng chưa có đủ kiến thức sâu thì sẽ dễ bị phản biện từ chính đội nhóm của mình, hoặc sau khi ra mắt dự án thì có thể bị phản ứng cộng đồng, và truyền thông. Điều này có thể ảnh hưởng tới sự thành công của dự án.

    Thách thức đến từ những áp lực. Bộ phận chương trình là đầu mối của rất nhiều các mối quan hệ, đối tác khác nhau, và các bên cũng có những mong đợi rất khác nhau. Việc làm sao để thỏa mãn được những mong đợi đó cũng là một thách thức không nhỏ. Ngoài ra, cũng còn rất nhiều áp lực khác như: phải đúng tiến độ dự án; hay phải tối ưu chi phí khi thực hiện, … Thì đây đều là những thực tế mà các bạn team chương trình phải đối mặt.

    Thách thức đến từ những khủng hoảng, rủi ro. Đây là điều không mong muốn nhưng vẫn luôn có thể xảy ra khi thực hiện chương trình. Lúc này, đòi hỏi lớn nhất đối với bạn làm chương trình là sự bình tĩnh và độ linh hoạt cao trong cách xử lý để kiểm soát được khủng hoảng và không làm ảnh hưởng tới chương trình.

    Thách thức đến từ những xung đột nội bộ. Điều này có thể xảy ra khi đội nhóm đang làm việc với cường độ và áp lực cao, rất dễ xảy ra tình huống như tranh cãi, hoặc bộc lộ những cảm xúc tiêu cực. Lúc này, việc điều tiết các mối quan hệ rất quan trọng, ảnh hưởng không nhỏ đến sự thành công của dự án cũng như sự hài lòng chung của cả nhóm.

    Nguồn hình ảnh: Facebook CHANGE: Dự án Bringthemback triển khai tại Tp. HCM tháng 9/2022
    Nguồn hình ảnh: Facebook CHANGE: Dự án Bringthemback triển khai tại Tp. HCM tháng 9/2022

    Về cơ hội

    Các bạn sẽ có thể mở rộng kết nối của mình một cách đa dạng tới nhiều đối tượng khác nhau như đối tác, nhà tài trợ, cộng đồng, nhà cung cấp, … Điều này cũng mở ra những cơ hội khác như: cơ hội tham gia các chương trình đào tạo lớn, chương trình trao đổi trong nước và quốc tế,… rất giá trị mà nhiều bạn ở CHANGE từng có được.

    Ngoài ra, đây cũng là cơ hội để các bạn nâng cao kiến thức sâu hơn về lĩnh vực mà tổ chức đang hoạt động. Nhiều trường hợp, các bạn cũng được xem là chuyên gia trong lĩnh vực của mình.

    Về kỹ năng (như nêu trên), các bạn cũng sẽ “lên tay" rất nhanh một khi đảm nhiệm về chương trình. Đây là những “vốn sự nghiệp" quan trọng mà chị nghĩ các bạn nên tích lũy càng sớm, và biến những điều đó thành hành trang giúp mình phát triển sự nghiệp nhanh hơn về sau.

    Có sự khác nhau nào về yêu cầu dành cho một bạn chương trình làm ở một tổ chức phi lợi nhuận so với làm về Trách nhiệm xã hội ở doanh nghiệp (CSR) hay Phát triển bền vững không?

    Theo chị, không có sự khác biệt quá nhiều về yêu cầu công việc về kiến thức hay kỹ năng, nếu khác, chị nghĩ nó nằm ở mặt nguồn lực. Đối với các tổ chức phi lợi nhuận, thường thì nguồn lực cũng hạn chế, nên các bạn chương trình phải biết cách tận dụng và tối ưu nguồn lực nội bộ nhiều nhất có thể. Trong khi đó, doanh nghiệp có thể có nhiều nguồn lực để triển khai hoặc thuê dịch vụ bên ngoài hỗ trợ.

    Thực tế, có nhiều bạn từng làm ở CHANGE và chuyển sang làm nhân viên Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR), hay Phát triển bền vững (Sustainability) ở nhiều doanh nghiệp lớn. Điều này chứng tỏ khả năng chuyển đổi lĩnh vực của một bạn làm chương trình là rất cao, vì bản chất những kiến thức, kỹ năng, mối quan hệ bạn có được trong quá trình trước đó có thể sử dụng ở nhiều môi trường khác nhau. Chính vì tính ứng dụng lớn, vô hình chung, mở ra cho bạn nhiều cơ hội việc làm hơn.

    Vì thế, các bạn trẻ đừng ngần ngại đầu quân cho một tổ chức phi lợi nhuận nha, các bạn sẽ học hỏi và nhận được rất nhiều cơ hội rất giá trị.

    Cảm ơn chị Nhi đã dành thời gian chia sẻ.

    Bài viết nằm trong series phỏng vấn những người thực hành trong lĩnh vực Tác động xã hội đầu tiên tại Việt Nam mang tên “Mở đường dẫn lối" do Dear Our Community khởi xướng.

    (Còn tiếp – Đâu là những bài học “xương máu” khi làm chương trình?)

    Làm sao để đọc tiếp về chủ đề & trao đổi sâu hơn với chị Nhi?
    Cách 1: Tiếp tục theo dõi loạt bài phỏng vấn tiếp theo trong thời gian tới về các công việc Gây quỹ và Truyền thông.

    Cách 2: (quan trọng lắm nè): Nhấn theo dõi Dear Our Community và tham gia cộng đồng bạn trẻ dấn thân với các công việc tạo tác động xã hội TẠI ĐÂY để không bỏ lỡ những cập nhật mới nhất.

    ​Chị Nhi tốt nghiệp với chuyên ngành truyền thông, tham gia và đồng hành cùng CHANGE từ những ngày đầu tổ chức mới được thành lập. Hơn chín năm làm việc tại CHANGE đã đem lại cho chị kinh nghiệm dày dặn trong lĩnh vực truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng, quản lý chương trình, tổ chức cộng đồng, quan hệ chính phủ, và các kỹ năng phát triển chiến lược. Ngoài công việc, chị Nhi còn là đại diện năng động của Việt Nam qua nhiều bổng ngắn hạn và chương trình trao đổi quốc tế: Đối thoại Chính sách với Chính phủ Đan Mạch (2019), Xây dựng Chiến lược Chiến dịch với Quỹ Khí hậu Châu Âu (2018), Thủ lĩnh trẻ Đông Nam Á YSEALI với Bộ ngoại giao Mỹ (2017), Năng lượng Chuyển bước Toàn cầu với phong trào 350.org (2013), cùng nhiều chương trình trao đổi khác trong khu vực.

    CHANGE là tổ chức phi lợi nhuận hoạt động tại thành phố Hồ Chí Minh, hướng đến giải quyết các vấn đề môi trường cấp bách tại Việt Nam. CHANGE được thành lập năm 2013 với sứ mệnh khuyến khích, thúc đẩy việc giữ gìn và bảo tồn môi trường thông qua giáo dục, truyền thông sáng tạo nhằm thay đổi hành vi và truyền cảm hứng để cộng đồng Việt Nam cùng hành động.

  • Màu vàng Hội An của Châu và câu chuyện từ những chiếc giày

    Màu vàng Hội An của Châu và câu chuyện từ những chiếc giày

    Podcast Thăm Sắc Thắm tuần này mang đến câu chuyện của Quỳnh Châu – cô gái sinh ra tại Đà Nẵng và đang khởi nghiệp về giày da thủ công với thương hiệu Swing Love tại Hội An. Nói về con đường mình theo đuổi, Châu cho rằng đó là sự hội tự của “thiên thời – địa lợi – nhân hòa”. Câu chuyện của Châu có gì thú vị, cùng đeo tai nghe lên và khám phá nhé!

    Hành trình đến với nghề!

    Trước khi đến với việc làm giày, cô đã thử mình với nhiều vị trí công việc khác nhau và đều cảm thấy rất phù hợp. Tuy nhiên “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” đã tạo ra sự thay đổi trong quyết định chọn nghề của Châu. Trong quá trình rèn luyện bản thân, cô bén duyên với Swing dance – một phong cách sống động của nhảy múa xã hội, Châu muốn tự tạo một đôi giày thoải mái nhất cho mình và cả những người bạn để phục vụ cho việc học thuận lợi nhất có thể. Tiếp đó là yếu tố môi trường, bởi Hội An là nơi phát triển của những cửa hàng thời trang, không khó để bắt gặp những shop bán quần áo hay giày dép trên các con đường đã thúc giục cô phải theo đuổi. Hai năm giãn cách vì Covid-19 giúp Châu có nhiều thời gian để suy nghĩ và nghiên cứu. Đó cũng là lúc Châu nhận ra công việc của mình đã tới lúc cần thay đổi.

    Thế nhưng với Châu, công việc này không đơn thuần là tạo ra một đôi giày đẹp mà nó là vấn đề về con người – đây là một trong những khó khăn phải giải quyết khi đến với bất cứ nghề nào. Vì sao lại nói như vậy?

    Người mua giày không chỉ mua vì công năng của nó, mà còn vì nhiều yếu tố khác như: phù hợp với cá tính, vì sở thích, vì màu sắc hay vì quan điểm về yếu tố thẩm mỹ. Do đó, để hoàn thiện một đôi giày đẹp theo ý nghĩa hoàn hảo nhất đòi hỏi cả một quá trình để thử sai rồi học hỏi.

    Sắc “vàng” Hội An rực rỡ ước mơ!

    Nói đến nét đẹp ở Hội An thì không thể bỏ qua sắc vàng đặc trưng của những bức tường, và khi làm trong lĩnh vực này phải tiếp xúc với màu sắc rất nhiều, thường thì người ta sẽ theo tone màu sáng nhưng với Châu càng rực rỡ, càng nhiều màu Châu lại càng thích, càng thấy đẹp. Và màu vàng rực rỡ, trẻ trung, nhiều năng lượng như chính cô bạn vậy.

    Năng lượng cuộc sống và sự ưu tiên?

    Trước những biến chuyển của cuộc sống, Châu nhận ra mọi dấu chấm của cuộc đời đều có sự liên kết, tưởng chừng nó sẽ không tác động hay ảnh hưởng gì đến mình nhưng lại rất liên quan. Châu có thể học hỏi từ những người mình gặp gỡ và lan tỏa năng lượng tích cực đến cộng đồng xung quanh mình. Để khi đứng trước sự lựa chọn của những khía cạnh cuộc sống, thay vì sẽ sắp xếp thứ tự ưu tiên như những khách mời trước thì Châu muốn có sự kết hợp, hòa quyện những khía cạnh , để cuộc sống này hài hoà, màu sắc và cũng trọn vẹn hơn.

  • Vốn sự nghiệp – sự đầu tư “hời nhất” vào bản thân mà bạn có thể đã phớt lờ

    Vốn sự nghiệp – sự đầu tư “hời nhất” vào bản thân mà bạn có thể đã phớt lờ

    “Vốn sự nghiệp” có thể được hiểu bao gồm tất cả những kỹ năng, mối quan hệ, thành tựu, sự uy tín và nguồn lực tài chính mà bạn có được thông qua chính sự nghiệp của mình.

    Tất cả những điều này có thể giúp bạn tạo ra nhiều tác động lớn trong tương lai hơn bạn nghĩ. Và vì thế, đây là một trong những yếu tố quan trọng mà bạn không thể bỏ qua khi bắt đầu sự nghiệp của mình.

    Vốn sự nghiệp - sự đầu tư “hời nhất” vào bản thân mà bạn có thể đã phớt lờ
    Nguồn ảnh: Internet

    Hầu hết mọi người ít có ảnh hưởng trong vài công việc đầu tiên, trong khi năng suất trong hầu hết các lĩnh vực dường như đạt đỉnh ở độ tuổi 40–50. Điều này cho thấy, bằng cách xây dựng “vốn nghề nghiệp” phù hợp, bạn có thể tăng đáng kể ảnh hưởng của mình. Đây cũng là yếu tố bạn nên cân nhắc hàng đầu ngay từ khi bắt đầu con đường nghề nghiệp của mình để bắt đầu có kế hoạch phát triển từ sớm.

    Điều này đặt ra câu hỏi khó, là lựa chọn nào giúp bạn có được vốn liếng sự nghiệp tốt nhất, đưa bạn vào vị trí tốt nhất, để đảm nhận những vai trò tạo ra được những tác động, góp phần giải quyết các vấn đề cấp bách nhất của thế giới.

    Làm thế nào để đạt được vốn sự nghiệp tốt nhất?

    Đa số mọi người sẽ chọn làm những công việc danh giá, chẳng hạn như chuyên gia tư vấn. Dù đây là sự lựa chọn tốt để tích luỹ vốn sự nghiệp, nhưng không phải là con đường duy nhất như chúng tôi đề cập dưới đây để bạn có thể tham khảo.

    • Lựa chọn theo đuổi con đường học thuật với những ngành học phù hợp với bản thân, với mục tiêu là có thể làm việc liên quan tới chính sách, hay nghiên cứu chuyên sâu. Những ngành học sâu về Kinh tế hay Máy học (machine learning) là những ngành đầy hứa hẹn vì có thể giúp bạn có được vốn nghề nghiệp tuyệt vời, đồng thời cũng mở ra cho bạn nhiều sự lựa chọn thay thế nếu cần. Cũng có thể kể đến một số ngành học khác như: Quan hệ quốc tế, chính sách công, các lĩnh vực sinh học, … Bạn có thể bắt đầu với chương trình thạc sĩ và nếu có ý định tập trung vào nghiên cứu thì bạn có thể học lên Tiến sĩ.

    • Làm trợ lý nghiên cứu tại những tổ chức Nghiên cứu, phân tích và vận động chính sách (think tank) hàng đầu về những vấn đề cụ thể như chính sách về công nghệ, bảo mật. Đặc biệt, nếu bạn có thể làm việc dưới sự hướng dẫn của một người cố vấn giỏi thì bạn sẽ học được rất nhiều điều.

    • Lựa chọn con đường liên quan về chính sách như làm việc ở khu vực công: tại quốc hội, các cơ quan dân sự hay trở thành chính trị gia.

    • Làm việc tại phòng thí nghiệm AI (trí tuệ nhân tạo) hàng đầu, bất kể vai trò nào. Một số công việc tại những công ty công nghệ lớn có thể còn hấp dẫn hơn việc trở thành một nhà tư vấn, nhất là khi bạn có thể phát triển những bộ kỹ năng giá trị như bảo mật thông tin hay về Trí tuệ nhân tạo.

    • Làm việc tại những công ty khởi nghiệp tiềm năng, đặc biệt là về lĩnh vực công nghệ, dù cho có thể thời gian đầu quy mô công ty còn nhỏ, nhưng với tốc độ phát triển nhanh thì rất đáng để bạn cân nhắc đầu quân.

    Tìm kiếm những môi trường mà ở đó bạn có cơ hội làm việc với những con người ấn tượng, xuất sắc; có thể đảm nhiệm những vai trò công việc giúp bạn phát triển những kỹ năng cụ thể và liên quan như quản lý, vận hành, kinh doanh, kỹ năng làm việc năng suất hay kỹ năng nghiên cứu.

    Những lĩnh vực như AI (trí tuệ nhân tạo) hay công nghệ sinh học cũng là những lĩnh vực đầy hứa hẹn giúp bạn phát triển nhanh. Nhất là khi nó có thể giúp bạn mở rộng nhiều kết nối, xây dựng những kỹ năng công việc quan trọng, và cũng mang đến cho bạn nhiều cơ hội thăng tiến nhanh chóng.

    • Làm việc tại những tổ chức phi lợi nhuận hoặc Viện nghiên cứu hàng đầu về những vấn đề cấp bách, nhức nhối nhất, cũng sẽ giúp bạn mở rộng được vốn sự nghiệp, đồng thời góp phần tạo tác động xã hội rất trực tiếp.

    Hình ảnh: Trung tâm bảo tồn thiên nhiên Gaia - Tổ chức chuyên về các hoạt động trồng rừng nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu đang diễn ra mạnh mẽ tại Việt Nam
    Hình ảnh: Trung tâm bảo tồn thiên nhiên Gaia – Tổ chức chuyên về các hoạt động trồng rừng nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu đang diễn ra mạnh mẽ tại Việt Nam

    Trong trường hợp bạn có cơ hội để lựa chọn một con đường “khác thường" như việc trở thành một nhân vật tham gia một chương trình truyền hình, thì cũng đừng bỏ lỡ. Vì nó sẽ giúp bạn có được mối quan hệ với giới truyền thông và mở rộng tầm ảnh hưởng mà bạn không thể ngờ đến.

    Ngoài ra, nếu bạn có thể làm một công việc tạo ra những tác động tích cực trong 5 năm tới, thì thường đó là những cơ hội lớn, cho bạn nhiều mối quan hệ, kĩ năng, và phần lớn cũng sẽ góp phần giúp bạn giải quyết vấn đề mà tổ chức/ đội nhóm của mình đang hướng tới.

    Vốn sự nghiệp: nhìn ở khía cạnh chuyên môn và chuyển đổi

    • Vốn sự nghiệp có thể chuyển đổi có thể được hiểu là những “vốn liếng" bạn có thể sử dụng ở nhiều hoàn cảnh, môi trường khác nhau. Đơn cử như kỹ năng quản lý (được sử dụng tại hầu hết các tổ chức), hoặc những thành tựu ấn tượng được công nhận rộng rãi ở nhiều nơi làm việc.

    • Trong khi đó, vốn sự nghiệp chuyên môn như kiến thức hay những kết nối ở một lĩnh vực cụ thể (y sinh học, AI, …), có thể cho bạn ít sự lựa chọn hơn nhưng đều cần thiết để bạn có được những lựa chọn mang lại những tác động lớn nhất.

    Tính chuyên môn có thể mang tính rủi ro cao nếu bối cảnh/ tình huống thay đổi, lúc đó, kỹ năng bạn đang sở hữu có thể không còn hữu ích.

    Nếu bạn đang ở giai đoạn đầu của sự nghiệp và vẫn chưa chắc chắn đâu là lựa chọn trong dài hạn của mình, thì tốt hơn hết bạn nên tập trung vào những vốn sự nghiệp mang tính chuyển đổi và lên kế hoạch cho tính chuyên môn sau.

    Thật vậy, đôi khi, lựa chọn phù hợp nhất là những thứ bạn chưa từng nghĩ tới, và vì thế, phát triển những vốn liếng mang tính chuyển đổi là một trong những cách hữu hiệu giúp bạn chuẩn bị tốt hơn cho sự lựa chọn trong tương lai.

    Ngay khi có cơ hội tạo tác động, bạn có nên chờ đợi?

    Càng về sau, bạn càng có nhiều cơ hội để lựa chọn công việc tạo tác động tức thời hơn. Lúc này, việc đạt được những vốn liếng nghề nghiệp và việc tạo ra những tác động tức thời sẽ trở nên khó lựa chọn hơn.

    Ví dụ, ngày nay, bạn có thể chọn trở thành một kỹ sư về AI, lúc này, theo bạn, việc tiếp tục thực hiện chương trình Tiến sĩ để có vị trí về nghiên cứu có còn là sự lựa chọn mang lại tác động lớn không?

    Nếu theo đuổi trở thành Tiến sĩ, bạn không chỉ từ bỏ cơ hội tạo ra tác động từ sớm, mà bạn còn đang trì hoãn tác động của mình trong tương lai. Hầu hết các nhà nghiên cứu đều cho rằng, nên sử dụng nguồn lực để giải quyết những vấn đề nhức nhối sớm nhất có thể. Bạn có thể bỏ lỡ cơ hội tạo ra những tác động cụ thể lúc này, nhưng cũng có một khảo sát không chính thức chỉ ra rủi ro của việc này cũng khá cao.

    Mặt khác, bằng cách đầu tư đúng đắn, bạn có thể tăng tác động của mình lên rất nhiều. Vốn sự nghiệp cũng quan trọng hơn trong giai đoạn đầu trên hành trình sự nghiệp, vì lúc này, bạn có nhiều thời gian để sử dụng tối đa những khoản đầu tư này và phục vụ nó cho vị trí trong tương lai.

    Bài viết gốc tại: https://80000hours.org/articles/career-capital/

  • 2023 có phải là “thời” của các công việc về tác động xã hội?

    2023 có phải là “thời” của các công việc về tác động xã hội?

    Quan sát và nhạy bén trong việc nắm bắt các xu hướng sẽ giúp bạn trẻ không bỏ lỡ các cơ hội công việc về tạo tác động xã hội trong năm nay.

    Nếu năm 2022 được xem là năm mà từ khóa “tác động xã hội", “phát triển bền vững”, “kinh doanh tạo tác động", các sự kiện liên quan được diễn ra với tần suất lớn và được xem là năm bản lề tạo ra những trao đổi và định hướng tích cực hướng đến sự phát triển bền vững nói chung ở Việt Nam, thì 2023 hứa hẹn sẽ là một năm mà các công việc liên quan cụ thể sẽ bắt đầu được mở ra. Do đó, nhìn nhận những cơ hội đang tồn tại và cách nắm bắt chúng như thế nào trong năm nay là điều quan trọng giúp các bạn trẻ không bỏ lỡ xu hướng công việc này.

    Hình ảnh: Trung tâm bảo tồn thiên nhiên Gaia với các hoạt động trồng rừng nhằm ứng phó lại quá trình biến đổi khí hậu. Chương trình được sự tham gia và hưởng ứng của nhiều doanh nghiệp trong năm 2022 vừa qua
    Hình ảnh: Trung tâm bảo tồn thiên nhiên Gaia với các hoạt động trồng rừng nhằm ứng phó lại quá trình biến đổi khí hậu. Chương trình được sự tham gia và hưởng ứng của nhiều doanh nghiệp trong năm 2022 vừa qua

    Hiểu đúng về “tác động xã hội”

    Có nhiều định nghĩa về tác động xã hội, tuy nhiên, về bản chất, hàm ý bất kỳ thay đổi đáng kể hay tích cực nào nhằm giải quyết những bất công hoặc thách thức của xã hội.

    Tác động xã hội có thể được tạo ra từ các lĩnh vực và ngành nghề khác nhau. Khu vực công, tư, hay các tổ chức phi lợi nhuận đều có thể đóng góp và tạo ra được tác động xã hội theo một cách riêng và với vai trò khác nhau. Các doanh nghiệp hoặc tổ chức có thể đạt được những mục tiêu này thông qua những nỗ lực có chủ ý trong quá trình hoạt động của mình, nói cách khác, tác động xã hội sẽ là một trong những yếu tố hay giá trị được thể hiện trong chiến lược phát triển của doanh nghiệp, tổ chức đó.

    Theo báo cáo của Deloitte, 86% thế hệ Y (Millennials) tin rằng các doanh nghiệp nên có tác động tích cực đến xã hội và môi trường. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của yếu tố tới thị trường lao động, cũng như nhu cầu tuyển dụng nhân sự có chuyên môn, năng lực và định hướng rõ ràng trong việc tạo ra nhiều thay đổi tích cực và đáng kể hơn cho doanh nghiệp theo hướng bền vững.

    Cơ hội nghề nghiệp “tạo tác động xã hội"

    Đây là một lĩnh vực rộng lớn và có nhiều con đường nghề nghiệp khác nhau. Dưới đây là một nhóm công việc phổ biến nhất khi theo đuổi về “tạo tác động" mà bạn đã có thể bắt đầu tìm hiểu từ hôm nay:

    1/ Làm việc cho các doanh nghiệp tạo tác động:

    Các doanh nghiệp tạo tác động tạo ra các sản phẩm, dịch vụ hoặc tổ chức mới nhằm giải quyết một vấn đề xã hội và tạo ra sự thay đổi tích cực. Theo Mạng lưới Đầu tư Tác động Toàn cầu (GIIN), thị trường đầu tư tác động đã vượt qua con số 1 nghìn tỷ USD trong năm 2022 vừa qua.

    2/ Làm việc tại các tổ chức phi lợi nhuận:

    Đây là một trong những lĩnh vực được gợi nhớ ngay khi nhắc tới các công việc về tạo tác động xã hội, khi mục đích của họ là phi lợi nhuận và hướng tới các giải pháp bền vững. Đối tượng thụ hưởng mà các tổ chức này hướng đến thường là các cá nhân, cộng đồng yếu thế trong xã hội, có nhu cầu đặc biệt mà có thể nhà nước sẽ không quan tâm hết được. Hiện nay ở Việt Nam có khoảng hơn 7000 tổ chức phi lợi nhuận đã đăng ký hoạt động theo Tạp chí khoa học công nghệ (2021).

    Các công việc đặc thù thường thấy trong các tổ chức phi lợi nhuận là Quản lý chương trình, Gây quỹ & xây dựng mối quan hệ với đối tác; Truyền thông và Đo lường tác động (M&E). Và “nhu cầu tuyển dụng các bạn trẻ có năng lực và phù hợp vẫn rất cao”, theo chia sẻ của chị Võ Ngọc Tuyền – sáng lập Dear Our Community.

    Dự án Nhà chống lũ - thực hiện bởi Tổ chức Sống Foundation. Hình ảnh: VTV
    Dự án Nhà chống lũ – thực hiện bởi Tổ chức Sống Foundation. Hình ảnh: VTV

    3/ Làm việc tại doanh nghiệp:

    Tuỳ thuộc vào loại hình, lĩnh vực hoạt động và định hướng phát triển của công ty mà doanh nghiệp sẽ chọn làm CSR (trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp); CSV (tạo giá trị chia sẻ chung); ESG (làm về Môi trường – Xã hội – Quản trị) hay làm về Sustainability (Phát triển bền vững).

    • Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp là công việc lên kế hoạch, triển khai và đo lường những tác động các hoạt động của doanh nghiệp nhằm thể hiện trách nhiệm của họ đối với xã hội, môi trường, qua đó thể hiện cam kết của doanh nghiệp hướng tới yếu tố bền vững bên trong và bên ngoài doanh nghiệp.

    Trong một báo cáo năm 2019, Forbes cũng chỉ ra có tới 62% thế hệ Z yêu thích các thương hiệu thể hiện tính bền vững và thân thiện với môi trường hơn. Điều này càng cho thấy tầm quan trọng của CSR đối với sự phát triển của doanh nghiệp.

    • Creating Shared Value – Tạo ra các giá trị chia sẻ chung: là mô hình kinh doanh đồng thời tạo ra giá trị xã hội và giá trị kinh tế một cách bền vững với cả doanh nghiệp và cộng đồng. Nếu CSR được cho là được thúc đẩy từ các yếu tố bên ngoài thì CSV được tạo dựng từ bên trong doanh nghiệp, là tâm điểm của chiến lược kinh doanh, tạo ra lợi nhuận. CSR thiên về trách nhiệm; CSV thiên về tạo ra giá trị và được xem là bước phát triển bao quát hơn CSR.

    • ESG là cụm từ viết tắt của E-Environmental (Môi trường); S-Social (Xã hội) và G-Governance (Quản trị doanh nghiệp), là bộ tiêu chuẩn để đo lường các yếu tố liên quan đến phát triển bền vững và ảnh hưởng của doanh nghiệp đến cộng đồng. Làm về ESG là làm sao phát triển bộ đo lường và tích hợp chúng vào các hoạt động kinh doanh, sản xuất của doanh nghiệp, nhằm giúp doanh nghiệp không chỉ phát triển bền vững trong dài hạn mà còn giúp thu hút đầu tư.

    • Sustainability – Bền vững: Tính bền vững mô tả việc tập trung đáp ứng nhu cầu của con người trong giai đoạn hiện tại mà không ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai. Khái niệm về tính bền vững bao gồm ba trụ cột: kinh tế, môi trường và xã hội. Chính vì thế đây được xem là một khái niệm báo trùm, và người làm lĩnh vực này đòi hỏi sự hiểu biết liên ngành, hiểu biết về xã hội, đồng thời hiểu về mô hình kinh doanh mà doanh nghiệp mình đang sử dụng để xây dựng các chương trình, chiến lược phát triển bền vững cho doanh nghiệp.

    Nhiều doanh nghiệp sản xuất đưa ra nhiều sáng kiến, chương trình hành động nhằm thu gom, tái chế nhựa nhằm giảm thiểu rác thải nhựa ra môi trường. Đây là một trong nhiều nỗ lực thể hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, và đóng góp vào phát triển bền vững. Hình ảnh: internetv
    Nhiều doanh nghiệp sản xuất đưa ra nhiều sáng kiến, chương trình hành động nhằm thu gom, tái chế nhựa nhằm giảm thiểu rác thải nhựa ra môi trường. Đây là một trong nhiều nỗ lực thể hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, và đóng góp vào phát triển bền vững. Hình ảnh: internet

    4/ Làm việc tại các quỹ đầu tư tác động:

    Con đường sự nghiệp này liên quan đến việc đầu tư vào các công ty, tổ chức có tác động tích cực đến xã hội và môi trường. Các nhà đầu tư tác động tìm cách tạo ra lợi nhuận tài chính song song với việc tạo tác động xã hội tích cực.

    Nắm bắt cơ hội tại thị trường việc làm Việt Nam

    Thị trường việc làm tại Việt Nam đang phát triển nhanh chóng, với nhiều cơ hội dành cho những bạn trẻ quan tâm đến sự nghiệp tạo ra tác động xã hội. Để nắm bắt những cơ hội này, điều quan trọng là phải hiểu rõ về các kỹ năng và hiểu biết cần thiết để thành công trong từng con đường sự nghiệp. Ngoài ra, chủ động kết nối và xây dựng mối quan hệ với các cá nhân và tổ chức trong lĩnh vực bạn quan tâm từ sớm sẽ giúp bạn có nhiều lợi thế & giúp bạn tìm kiếm các cơ hội phù hợp.

    Trong bối cảnh Việt Nam đang thể hiện mối quan tâm lớn tới các mục tiêu phát triển bền vững và xây dựng các chương trình phát triển xung quanh các mục tiêu này, thế hệ trẻ Việt Nam hoàn toàn có thể tự tin tìm kiếm cho mình những cơ hội việc làm đóng góp nhiều hơn và tạo ra nhiều tác động hơn về cả xã hội, kinh tế và môi trường, hướng tới mục tiêu chung là Phát triển bền vững. 

    Tiếp tục theo dõi nội dung tại Dear Our Community sẽ giúp bạn có được những hiểu biết & kỹ năng để tạo dựng cho mình con đường sự nghiệp về tạo tác động xã hội.
  • Một Cát Tiên cởi mở và thật nhiều sắc màu

    Một Cát Tiên cởi mở và thật nhiều sắc màu

    “Tết là phải màu sắc” – Thông điệp gắn liền với Cát Tiên – một cô gái đến từ Đà Nẵng, cũng là khách mời tập 12 của podcast Thăm Sắc Thắm. Là một người thích chăm sóc, với ước mơ từ lúc nhỏ là chăm sóc cây cỏ, vật nuôi thì khi trưởng thành Tiên cũng chọn công việc liên quan tới dịch vụ cho khách hàng trong ngành hàng không. Có gì thú vị ở cô gái này? Cùng đeo tai nghe lên và cảm nhận nhé!

    Một Cát Tiên cởi mở và thật nhiều sắc màu

    Tiên và công việc

    Cô bạn dành 7 năm làm việc trong lĩnh vực hàng không. 7 năm yêu nghề và trải qua rất nhiều cảm xúc cũng như những khó khăn bất ngờ như Covid-19.

    Sau 2 năm giãn cách, được quay trở lại sân bay làm việc, đối với Tiên là một cảm xúc đặc biệt. Mỗi ngày, Tiên chăm sóc hàng nghìn khách hàng tham gia dịch vụ hàng không. Vì thế, Tiên luôn tâm niệm làm việc bằng tất cả sự cởi mở và nhiều cảm xúc tích cực nhất có thể. Đây là cái tết đầu sau 2 năm covid, với thông điệp "Tết là phải màu sắc", Tiên đang cống hiến và chứng kiến những cảm xúc cho mùa đoàn tụ. Vài năm tới, Tiên sẽ vẫn gắn bó với nghề này và hy vọng vẫn đầy sắc màu, như Tết vậy.

    Dù vậy, sẽ luôn có những khó khăn không thể tránh khỏi như sự phàn nàn của khách, khó khăn về cắt giảm chi phí, vận hành tinh gọn nhưng vẫn phải đảm bảo chất lượng phục vụ là những thách thức không nhỏ đối với mỗi nhân viên tại sân bay. Và không phải ai cũng có thể hiểu và thông cảm với những người làm dịch vụ như Tiên.

    Vì thế, Tiên chỉ có thể tự nhủ và tự nhắc nhở mình về sự nỗ lực mỗi ngày, luôn nhìn vào mặt tốt, tìm kiếm những điều tích cực, những niềm vui nhỏ trong công việc để bản thân cảm thấy hạnh phúc và ý nghĩa từ công việc mình đang làm. Người làm dịch vụ có hạnh phúc thì người được phục vụ cũng sẽ thấy hạnh phúc hơn.

    Tiên và màu sắc ưa thích

    Với Cát Tiên, màu sắc không chỉ đơn thuần là màu mà bản thân yêu thích để phối đồ mà còn mang yếu tố phong thuỷ. Cô tin rằng lựa chọn màu sắc phù hợp với bản thân có thể giúp cải thiện sức khỏe, năng lượng, tinh thần, và do đó, giúp cô bạn luôn tích cực mỗi ngày. Màu ưa thích của Tiên là màu cà phê sữa, và với cô bạn, màu cà phê sữa luôn nhiều “sắc màu" đặc biệt theo một cách rất riêng.