Làm sao có thể kết hợp ý tưởng kinh doanh bền vững với việc tạo ra tác động tích cực cho cộng đồng từ chính mô hình kinh doanh ấy, làm sao để tìm ra được con đường ở giữa hài hòa và bền vững giữa nguồn lực có hạn về tài chính, thời gian, cả về sức khỏe, tinh thần nhưng vẫn có thể tạo ra tác động tích cực lên xã hội và giúp được nhiều người hơn.
Trong tập này, Hồ Thái Bình, Giám đốc Doanh Nghiệp Xã Hội Kỹ Năng Sinh Tồn Survival Skills Vietnam-SSVN chia sẻ hành trình cũng mất nhiều năm của Bình để tìm ra được mô hình kinh doanh bền vững kết hợp với tác động xã hội, hai lĩnh vực mà Bình đều đam mê yêu thích. Bên cạnh đó, Bình còn chia sẻ thêm các thông tin hữu ích về Sơ Cấp Cứu ở Việt Nam, vì sao những kiến thức cơ bản về Sơ Cấp Cứu có thể giúp chính ta và người thân, những người xung quanh tăng khả năng sống sót và hồi phục khi gặp hiểm nguy.
Hồ Thái Bình
Giới thiệu Kỹ Năng Sinh Tồn SSVN
Kỹ năng Sinh tồn SSVN (Survival Skills Vietnam) là doanh nghiệp xã hội với sứ mệnh giảm thương vong có thể phòng tránh được tại Việt Nam thông qua giáo dục sơ cấp cứu chuẩn Quốc tế.
Từ 2014 đến nay, SSVN đã giúp trên 42.000 lượt người Việt Nam tiếp cận kiến thức sơ cấp cứu thông qua các chương trình thương mại và xã hội qua các kênh đạo tạo truyền thống cũng như kỹ thuật số. Hiện tại SSVN là đơn vị có các chương trình xã hội phổ cập kiến thức sơ cấp cứu thường xuyên và đa kênh nhất tại Việt Nam.
Để tìm hiểu thêm về Survival Skills Vietnam, xem ở đây https://www.facebook.com/SurvivalSkillsVietnam/
Nếu câu chuyện truyền cảm hứng đến bạn và bạn muốn chia sẻ những suy nghĩ của mình đến chương trình, hãy gửi lá thư điện tử ấy đến với chúng tôi tại dearourcommunity@gmail.com nhé
Tìm hiểu thêm thông tin về Dear Our Community và theo dõi những cập nhật mới nhất tại trang fanpage https://www.facebook.com/dearourcommunity/
Ngôn ngữ là công cụ quan trọng để chúng ta truyền tải ý nghĩ, cảm xúc, thể hiện tình yêu thương của mình đến với những người xung quanh. Chúng còn đặc biệt hơn với những người làm ở lĩnh vực báo chí như Sen, khi Sen phải dùng ngôn ngữ để giải thích một sự việc phức tạp sao cho dễ hình dung nhất với người đọc bình thường.
Trong tập này, bạn sẽ có cơ hội lắng nghe chia sẻ của Sen, một nhà báo chuyên viết về đề tài xã hội, môi trường bằng tiếng Anh, câu chuyện của chính cô ấy về trải nghiệm học và sử dụng ngôn ngữ tiếng Anh để theo đuổi ngành mà cô đam mê: nghề làm báo, trăn trở của bản thân cô về nghề làm báo tại Việt Nam, cũng như khoảng cách thế hệ giữa những người trẻ và thế hệ cha mẹ, ông bà thông qua câu chuyện của chính mình.
Sen Nguyễn – nhà báo tiếng Anh
Sen Nguyễn là một nhà báo tiếng Anh chuyên viết về những chủ đề bất bình đẳng xã hội, các vấn đề về phát triển, môi trường và gần đây nhất là đại dịch Covid-19 với quốc gia trọng tâm là Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Là cựu phóng viên VnExpress International, những bài viết của cô đã được đăng trên nhiều báo quốc tế như South China Morning Post, Al Jazeera, Thomson Reuters Foundation. Cô cũng đã được hãng truyền hình ITV News ở Anh và kênh Al Jazeera The Stream phỏng vấn về việc phòng chống dịch Covid-19 ở Việt Nam. Sen là người Hà Nội.
Để đọc các bài viết của Sen, xem tại đây https://sennguyen.contently.com/
Nếu câu chuyện truyền cảm hứng đến bạn và bạn muốn chia sẻ những suy nghĩ của mình đến chương trình, hãy gửi lá thư điện tử ấy đến với chúng tôi tại dearourcommunity@gmail.com nhé!
Tìm hiểu thêm thông tin về Dear Our Community và theo dõi những cập nhật mới nhất tại trang fanpage: https://www.facebook.com/dearourcommunity/
Trang Nguyễn, nhà sáng lập của dự án Sầu Đông (tên tiếng Anh là Wintercearig Project), một dự án phi lợi nhuận hướng đến nâng cao sức khoẻ tâm lý ở Việt Nam, thông qua nghệ thuật. Trong câu chuyện này Trang chia sẻ những trải nghiệm, cảm xúc xảy ra chính bên trong mình để giúp Trang bước qua được những giai đoạn trầm cảm của bản thân, và vì sao chính những trải nghiệm cá nhân ấy đã giúp Trang quan tâm nhiều hơn về trầm cảm, sức khoẻ tâm lý và vì sao Trang quyết định tạo ra dự án Sầu Đông.
Trang Nguyễn, nhà sáng lập dự án Sầu Đông
GIỚI THIỆU VỀ SẦU ĐÔNG (WINTERCEARIG PROJECT)
Sầu Đông được tạo ra nhằm nâng cao nhận thức về sức khỏe tâm lý ở Việt Nam, thông qua nghệ thuật.
Sầu Đông tổ chức triển lãm trưng bày các tác phẩm nghệ thuật và biểu diễn từ những người tham gia đã từng và / hoặc đang rơi vào trạng thái trầm cảm, cùng với mong muốn duy trì sức khỏe tâm lý của bản thân. Bên cạnh đó, Sầu Đồng còn tổ chức các hội thảo như nghệ thuật diễn đạt, chuyển động, sân khấu và tiếng nói cho giới trẻ và thanh thiếu niên, như một cách để giải quyết các vấn đề cảm xúc hoặc tình huống khó khăn mà họ đang phải đối mặt.
Tìm hiểu thêm về Sầu Đông tại https://www.facebook.com/pg/wprojectvietnam/
Nếu kỹ năng giúp bạn có cơ hội tiếp cận công việc mong muốn, thì những mối quan hệ xung quanh ảnh hưởng đến khả năng bạn có thể lèo lái đến tương lai mình mơ ước.
“Nhất quan hệ, Nhì Tiền tệ” có phải lúc nào cũng xấu hay không và làm sao chúng ta có thể tận dụng được điều này?
Vốn Xã Hội – tài sản vô giá
Khi bắt đầu đi làm là thời điểm bạn có thêm nhiều hơn các mối quan hệ công việc, quan hệ xã hội bên cạnh người thân và bạn bè đồng trang lứa. Nếu kiến thức, kỹ năng giúp bạn có cơ hội tiếp cận công việc mong muốn, thì những mối quan hệ xung quanh ảnh hưởng đến khả năng bạn có thể lèo lái đến tương lai mình mơ ước.
Vốn Xã Hội có ba thành tố chính trong đó bao gồm:
Mạng lưới xã hội: là sự tương tác và mối quan hệ giữa các cá nhân hoặc tổ chức.
Tin cậy và có đi có lại: tập trung vào chất lượng của các mối quan hệ, hơn là số lượng các kết nối.
Các chuẩn mực và giá trị được chia sẻ: có cùng kỳ vọng chung giúp cho các hoạt động tương tác trở nên hiệu quả hơn.
Ba thành tố chính của Vốn Xã Hội [2]
Nhiều chia sẻ mang hơi hướng châm biếm về khái niệm “tiền tệ không bằng quan hệ” cũng phần nào phản ảnh đúng thực tế này. Một nghịch lý là, con người càng có nhiều mối quan hệ thì số lượng người bạn có thể tin càng trở nên ít đi. Một phần cũng do các câu chuyện lừa đảo (scam) xuất hiện ngày càng nhiều trên các bài viết, mạng xã hội, khiến sự tin tưởng của bạn vào một người chưa từng quen càng trở nên yếu ớt. Do đó, những yếu tố như “thiện chí, sự đoàn kết, sự đồng cảm” mà Lyda Judson Hanifan, một nhà nghiên cứu người Mỹ, người đã tạo ra thuật ngữ Vốn xã hội “Social Capital” chỉ ra [1], bỗng trở thành tiền đề quan trọng giúp xây dựng lòng tin giữa hai con người xa lạ trên hành tinh hơn 7 tỉ người này.
Cũng vì lý do đó mà Vốn Xã Hội (Social Capital) trở thành tài sản cực kỳ quan trọng trong xã hội, khi bạn có được lòng tin, sự đồng cảm và giúp đỡ của người bạn biết hay làm việc cùng, thì mọi vấn đề thường có xu hướng trở nên nhẹ nhàng và dễ xử lý hơn hẳn, “lòng tin khiến mọi thứ chạy nhanh như tốc độ của ánh sáng” là một câu nói không ngoa. "Hãy cho tôi biết 5 người bạn thân của bạn là ai?"
Ngạn ngữ Anh có câu: “Hãy cho tôi biết bạn của anh là ai, tôi sẽ chỉ cho anh biết, anh là người như thế nào’. Nếu xung quanh bạn là những người tài giỏi, nỗ lực và tràn đầy năng lượng tích cực, điều này hiển nhiên sẽ ảnh hưởng đến cách bạn nhìn nhận về cuộc sống và ứng xử.
Với sự tin bên ngoài, năng lượng và chia sẻ tích cực, không ai nghĩ trước đây chị Maggie Maggie luôn cảm thấy rất hoảng sợ ở bên trong. Công việc trước đó cho chị cơ hội được ra vào những chỗ đắt tiền, được sống một cuộc sống ai nhìn vào cũng thèm muốn. Nhưng bây giờ nghĩ lại, chị lại cảm thấy may mắn khi quyết định dứt bỏ công việc, lối sống xa hoa nhưng hời hợt bên ngoài đó. Sự thay đổi này đến chính nhờ câu nói của người sếp cũ của chị đã khiến chị giật mình thức tỉnh nhìn lại những niềm tin đầy “mật ngọt” về bản thân mà chị luôn bao bọc lấy mình. Sự thật là thứ người ta nhìn về chị không phải như chị luôn nghĩ. Chị vẫn còn bật khóc mỗi khi nhớ lại trải nghiệm ấy.
“Khi người khác nhìn nhận về mình khác với những gì mình nghĩ”, chị Maggie (Tuyết Anh)
Do đó, xây dựng Vốn Xã Hội ở đây không chỉ để phục vụ mục tiêu lợi ích công việc cá nhân, đôi khi Vốn Xã Hội còn giúp bạn có được những lời chia sẻ, góp ý quan trọng và cần thiết của những người thật sự quan tâm đến bạn giúp bạn không bị lạc lối trên con đường tìm kiếm giá trị và định hình bản thân.
Các “tip” giúp xây dựng Vốn Xã Hội
Luôn tìm cách mở rộng các mối quan hệ bằng việc chủ động tham gia những sự kiện khác nhau, nơi bạn có thể gặp được những con người có cùng sự quan tâm và giá trị mà bạn đang tìm kiếm.
Chủ động chia sẻ quan điểm, góc nhìn của mình trong các buổi gặp gỡ, điều này sẽ giúp người thích suy nghĩ của bạn sẽ chú ý đến bạn, mở ra các cơ hội làm quen mới.
Hãy mở lòng chia sẻ những mối quan tâm, giá trị của bạn trong cuộc sống để những người có chung giá trị có thể nhận ra và kết nối với bạn.
Luôn tìm cách giúp người khác hơn là chỉ nghĩ cách làm sao người khác có thể giúp mình. Dù không có nhiều kinh nghiệm, chuyên môn nhưng biết đâu bạn lại có thể kết nối với người có thể giúp họ. Đôi khi sự giúp đỡ có thể đến từ những điều rất nhỏ bé như chia sẻ một chỗ ăn ngon hay nơi để thư giãn sau một ngày làm việc mệt nhọc. Hãy cho đi rồi bạn sẽ nhận lại.
Cuối cùng là, hãy luôn tìm kiếm những con người có những giá trị mà bạn yêu thích và ngưỡng mộ, bằng tất cả nỗ lực để giữ họ ở lại xung quanh. Bởi vì trong hành trình du hành trên đại dương bao la của cuộc sống, có lúc họ sẽ là những cơn gió thuận dòng giúp con thuyền của bạn đi nhanh hơn và đôi khi là bánh lái để giúp bạn rẽ con thuyền về đúng hướng.
Ngọn Ngành Nghề & Xã Hội Thoại
Nhằm mang đến những nội dung tích cực cho các bạn trẻ trong hành trình nghề nghiệp và đóng góp cho xã hội, Dear Our Community bắt đầu có hai chuyên mục mới mang tên Ngọn Ngành Nghề – đồng hành cùng bạn từ khi chọn nghề, làm nghề đến giỏi nghề và Xã Hội Thoại – đề cập đến những vấn đề nóng của xã hội, mong các bạn đón nhận và ủng hộ. Nhấn vào đây để đọc các bài viết khác về chủ đề Ngọn Ngành Nghề & Xã Hội Thoại.
Trong mấy thập kỷ qua, nhân loại đã và đang trải qua các biến động bất thường của khí hậu toàn cầu. Hiểm họa biến đổi khí hậu này làm xáo động môi trường sinh thái, đã và đang gây ra nhiều hệ lụy với đời sống loài người. Đã đến lúc, con người cần đứng lên đáp lại lời “cầu cứu” của Trái Đất.
Làm gì khi trái đất kêu cứu
Nhìn chung về biến đổi khí hậu trên thế giới
Bên cạnh đại dịch Covid-19 bùng nổ từ năm 2019, một vấn đề nhức nhối hơn được đặt lên bàn cân: Trái Đất đang cầu cứu. Tuy nhiên, đây không phải là lần đầu tiên Trái Đất cất lên tiếng nói của mình. Các công trình nghiên cứu quy mô toàn cầu về hiện tượng này đã được các nhà khoa học ở những trung tâm nổi tiếng trên thế giới tiến hành từ đầu thập kỷ 90 thế kỷ XX.
Hội nghị quốc tế do Liên hiệp quốc triệu tập tại Rio de Janeiro năm 1992 đã thông qua Hiệp định khung và Chương trình hành động quốc tế nhằm cứu vãn tình trạng “xấu đi” nhanh chóng của bầu khí quyển Trái đất, vốn được coi là nguyên nhân chủ yếu của sự gia tăng hiểm họa.Tổ chức nghiên cứu liên chính phủ về biến đổi khí hậu của Liên hiệp quốc (IPCC) đã được thành lập, thu hút sự tham gia của hàng ngàn nhà khoa học quốc tế. Tại Hội nghị Kyoto năm 1997, Nghị định thư Kyoto đã được thông qua và đầu tháng 2/2005 đã được nguyên thủ 165 quốc gia phê chuẩn.[1]
Nghị định thư Kyoto 1997 được phê chuẩn cho thấy mối hiểm hoạ về biến đổi khí hậu vẫn luôn là một trong những mối quan tâm hàng đầu của Liên Hợp Quốc. Được biết rằng, Việt Nam là một nước đang phát triển không nằm trong phụ lục trọng tâm các nước phải cam kết cắt giảm khí thải. Nhưng là một trong các nước thành viên, Việt Nam cũng phải tuân thủ thực hiện các cam kết bắt buộc theo Điều 10 dành cho tất cả các Quốc gia thành viên. Các cam kết này được xây dựng dựa trên các cam kết của Điều 4 UNFCCC và cụ thể hóa chúng.[2]
Nhiệt độ khí hậu của Trái Đất theo dữ liệu từ NASA (1979 & 2019). Nguồn: NASA Climate.
Thực trạng biến đổi khí hậu tại Việt Nam
Theo thống kê toàn cầu, Việt Nam đứng top 20 quốc gia có chỉ số rủi ro trước biến đổi khí hậu, đồng thời xếp thứ 6 quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề do biến đổi khí hậu. Các tác động biến đổi do khí hậu ảnh hưởng tới hơn 74% dân số, đặc biệt là nhóm người không có điều kiện, thiếu khả năng phục hồi sau những thảm hoạ do thiên tai.[3]
Đồng bằng Sông Cửu Long vốn được coi là mũi nhọn kinh tế không chỉ ở vùng Nam Bộ mà còn là cả nước Việt Nam. Tuy nhiên, đứng trước mối nguy hại về biến đổi khí hậu, chịu ảnh hưởng và tác động nặng nề khiến hạn mặn diễn ra hằng năm dần nghiêm trọng hơn bao giờ hết.
Hạn hán đe doạ mùa màng ở Đồng bằng Sông Cửu Long. Nguồn: Báo Tài nguyên và Môi trường.
Bão chồng bão, lũ chồng lũ tại miền Trung năm 2020. Nguồn: Báo Chính phủ
Trái Đất đã kêu gọi biến đổi khí hậu– Làm gì để phản hồi?
Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Ban Ki-Moon đã phát biểu “Biến đổi khí hậu là thách thức xác định của thời đại chúng ta”[6]. Chính vì vậy đã đến lúc chúng ta cần có trách nhiệm và ý thức đối với mối nguy hại từ biến đổi khí hậu tại Việt Nam. Trước hết, chúng ta cần tham gia một cách chủ động và tích cực vào các chiến dịch, chương trình do Liên hiệp quốc chủ trì về biến đổi khí hậu toàn cầu.
“Tôi chọn lối sống bền vững”
Lối sống bền vững được định nghĩa là cách sống nhằm giảm thiểu dấu chân carbon (carbon footprint) của mỗi người lên trái đất. Nói cách khác, lối sống bền vững là hình thức giảm thiểu những gánh nặng mà mỗi người đặt lên thiên nhiên và các tài nguyên khác của trái đất. [7]
Nhà bảo vệ môi trường Hoàng Thị Minh Hồng đã từng nói trong một bài phỏng vấn: ““Cai” đồ nhựa cũng khó như bỏ thuốc lá!”.[8] Có thể nói, việc thay đổi mức sống và thói quen sử dụng nhựa, hướng đến một lối sống bền vững không phải là việc một sớm một chiều có thể thực hiện được. Không cần phải làm những điều gì hết sức to lớn, chúng ta có thể bắt đầu từ những bước nhỏ. Sau đây là 2 việc đơn giản mà mỗi người chúng ta có thể làm để giảm thiểu dấu chân carbon:
1. Tái sử dụng.
Nếu như có thể, chúng ta nên nói không với việc sử dụng nhựa. Tuy nhiên, con số không tròn trĩnh là việc không thể nào thực hiện ngay lập tức được mà cần có một khoảng thời gian để tập dần và thích nghi. Chính vì thế, nếu “trót lỡ” sử dụng nhựa, hãy tái sử dụng chúng cho những lần sau đó. Lợi ích của việc tái sử dụng nhựa không chỉ có thể kéo dài được tuổi thọ của đồ nhựa mà còn tiết kiệm được rất nhiều chi phí cho chúng ta.
2. Tránh lãng phí thực phẩm.
Điều này nghe có vẻ vô lý. Nhưng theo báo cáo của Tổ chức Nông lương Liên Hợp Quốc (FAO), ước tính khoảng 1/3 tổng số thực phẩm được sản xuất trên toàn thế giới không bao giờ được tiêu thụ. Nhiều người cho rằng thực phẩm có thể phân huỷ được nên không được cho là “rác”. Chính vì vậy mà khi thực phẩm dư thừa bị bỏ đi, chôn xuống đất để phân huỷ đã phát sinh ra khí metan CH4, đây là dạng khí gây ra hiệu ứng nhà kính gấp 25 lần khí carbon, góp phần ảnh hưởng đến sự biến đổi khí hậu.
Helly Tống – Một tấm gương điển hình cho lối sống bền vững
Một tấm gương điển hình cho lối sống bền vững có thể kể đến Helly Tống. Sống đúng khẩu hiệu, với mong muốn trái đất có một hệ sinh thái cân bằng hơn, Helly Tống đã gắn bó với lối sống thanh tịnh trong nhiều năm – ăn chay trường, thiền định và luôn hành động vì môi trường.
Hiện nay, Helly Tống (1995) được khán giả biết tới với nhiều vai trò khác nhau. Cô vừa là người mẫu, vừa là diễn giả truyền cảm hứng, vừa là doanh nhân thành công với The Yên Concept và Lại Đây Refill Station, đồng thời là người ươm mầm cho những dự án xanh khi là Giám đốc Truyền Thông của Sống Foundation.
Có lẽ vì thế mà dường như Helly Tống đã trở thành một nguồn cảm hứng cho giới trẻ ngày nay về lối sống xanh. Đồng thời những thành tựu mà cô gặt hái được trong lĩnh vực này phần nào đã giúp cho cô trở thành một đại diện tiêu biểu của lối sống bền vững và có sức lan tỏa.
Điều này, phần nào đã nhận được sự ủng hộ và hưởng ứng từ các bạn trẻ – thế hệ tương lai của đất nước. Và chính vì thế, những nỗ lực chia sẻ của Châu Bùi đã góp phần không nhỏ trong việc nâng cao nhận thức, ý thức và thay đổi hành vi của cộng đồng.
Vì vậy, còn chần chờ gì mà không đáp lại lời cầu cứu của Trái Đất. Và sẽ không bao giờ là muộn khi bắt đầu bắt tay thực hiện lối sống bền vững từng bước một, cứu lấy “mảng xanh” của Trái Đất và hướng đến lối sống bền vững. Tất nhiên, không chỉ bản thân độc giả mà thậm chí chính chúng tôi Dear Our Community sau khi viết bài này cũng bắt đầu thực hiện nỗ lực trả lời tiếng gọi của môi trường.
Bạn sẽ làm gì khi nhận ra người khác nhìn nhận về mình khác với những gì mình luôn nghĩ?
Một cô gái từ vùng quê nghèo lên Sài Gòn sinh sống, chị Maggie từng nghĩ rằng công việc trước đây của mình thật sự rất ngầu và xịn, vì thường ra vào những chỗ đắt tiền sang trọng, cho đến một lần, chính một câu nói của cô sếp người Nhật đã khiến chị giật mình nhìn lại những công việc mình đang làm. Kể từ đó, chị phải tập cho mình những thói quen mới, tư duy mới về mọi thứ xung quanh, điều này khiến chị thay đổi không chỉ đến góc nhìn về cuộc sống mà cả chính công việc mình đang làm.
Nếu bạn mong muốn nhận được những thông tin, chia sẻ hữu ích về phát triển bản thân hàng tuần từ Dear Our Community, nhấn vào đây.
Thời gian gần đây, chủ đề này được báo giới để tâm và khai thác. Tuy nhiên, phạm vi xuất hiện của nó không chỉ giới hạn trên các trang chính thống, mà còn được rất nhiều người trẻ trên mạng xã hội hưởng ứng như một “insight”(sự thật ngầm hiểu) rất chất lượng. Điều đó có nghĩa là, đại đa số người trẻ đang chấp nhận điều này như một sự thật hiển nhiên, như một cái mệt mà họ có thể đùa được vì không thể làm khác hơn. Đi kèm với những lợi ích của điều này, là những hệ quả khác mà chúng ta có thể dễ dàng thấy được chứ không nhất thiết phải tìm kiếm trên google.
Thời gian bị đánh cắp
Trong lịch sử, một vị Pharaoh đã nghe lời tiên tri rằng thời gian của ông chỉ còn lại 6 năm. Thế là ông ta đã “nhanh trí” cho thắp sáng hoàng cung suốt cả buổi đêm trong suốt 6 năm tiếp theo để biến nó thành ban ngày. Bằng cách đó, ông nghĩ ông đã đánh lừa được thần chết cho mình sống thêm 12 năm [1].
Giai thoại này không nói về kết cục, nhưng nó để lại một ấn tượng rất sơ khai về cách con người kéo dài thêm một ngày của mình: thắp sáng. Từ xa xưa, đời sống của chúng ta bị hạn chế về thời gian là vì một phần trong đó bị bao phủ bởi màn đêm. Giờ đây, chúng ta đã có đủ khả năng “đánh cắp” lại khoảng thời gian ấy từ tự nhiên.
Con người sống được về đêm chủ yếu là nhờ ánh sáng
Có lẽ chưa từng có thế kỉ nào mà con người “bị thích” (không phải tự dưng tự nguyện) sống về đêm như con người ở thế kỷ này. May thay, sự tiến hóa của công nghệ và kỹ thuật cho phép chúng ta tiếp tục duy trì sở thích này. Chúng ta có đèn điện, thiết bị điện tử, và rất nhiều những nền tảng giải trí không ngừng được các nhà sáng tạo đăng tải các nội dung lên cho mọi người cùng thưởng thức. Thật khó mà ngủ được khi ngoài kia có quá nhiều sự giải trí để tận hưởng.
Rất nhiều nội dung hay ho ngăn bạn đến với giấc ngủ
Nhưng tại sao lại là buổi tối?
Có thể trả lời đơn giản cho thắc mắc trên rằng ban ngày mọi người không có thời gian. Việc trì hoãn giấc ngủ để làm điều mình thích đã trở thành một phương pháp để “trả thù đời”. Revenge Bedtime Procrastination (Sự trả thù bằng cách trì hoãn giấc ngủ) là một thuật ngữ để miêu tả chính xác tình trạng này. Thuật ngữ này được khai sinh bởi nhà báo Daphne K. Lee, miêu tả tình trạng con người chấp nhận rút ngắn giấc ngủ của họ để dành thời gian cho các hoạt động giải trí mà ban ngày họ không thể thực hiện (vì thiếu thời gian) [2]. Điều này dẫn đến những hệ quả không hề tốt về mặt tinh thần lẫn thể chất. [3]
Tweet nổi tiếng của nhà báo Daphne K. Lee
Như vậy, chúng ta đang đánh cắp thời gian của chính mình, vì thời gian ban ngày của chúng ta bị “đánh cắp” bởi deadline. Nhưng mọi thứ xuất hiện đều hỗ trợ cho tình trạng này tiếp tục tiếp diễn, và chúng ta mặc nhiên chấp nhận trạng thái này như một lẽ hiển nhiên, mặc dù thời gian vốn dĩ không phải là một loại hàng hóa mà bất kì ai có thể tạo ra. Nhưng tất nhiên, nó vẫn bị đánh cắp như thường.
Chạy đua nơi thời hiện đại
Có thể nhận thấy là quá trình đánh cắp kể trên dường như sẽ không có hồi kết. Đó là một cuộc chạy đua đường trường mà thứ được mang ra đua không chỉ còn là thời gian (vì ai mà chẳng có 24 giờ cho mỗi ngày). Chúng ta đang đua bằng thể lực và cả ý chí của bản thân.
Trong quyển sách “Social Acceleration: A new Theory of Modernity”, Hartmut Rosa – nhà xã hội học người Đức – đã ra ba yếu tố cụ thể tạo nên “sự tăng tốc của xã hội” (social acceleration). Thứ nhất, là sự tăng tốc về công nghệ (technological acceleration). Tiếp đó là sự tăng tốc về nhịp độ sống (acceleration of the pace of life). Và cuối cùng, cũng là quan trọng nhất là sự tăng tốc trong sự thay đổi của xã hội (acceleration of social change).
Mô hình diễn giải sự tăng tốc xã hội
Nguồn: Sematic Schoolar
Chúng ta có thể cân nhắc xem đây là một nghịch lý. Khi chúng ta tạo nên sự tiến bộ, và đổi thay chỉ để đỡ đần phần nào sự vất vả của đời sống, thế mà giờ đây chính chúng ta cũng bị hối hả theo tốc độ của những thứ mà mình tạo ra. Trong khi thời hiện đại đáng lý nên là một nơi gì đó mà con người có thể thư thả hơn – như cách chúng ta đã ước ao từ rất nhiều thế kỷ.
Chúng ta đang tiến hóa để làm việc nhiều hơn là một nhận định nửa đùa nửa thật mà người viết tạo ra. Nói cho đúng, chúng ta chỉ tiến hóa để THÍCH NGHI với hoàn cảnh xã hội mà mình đang tồn tại. Thời điểm hiện tại, có lẽ vẫn chưa có giải pháp nào khả dĩ hơn là chạy đua vào ban ngày và đánh cắp thời gian của chính mình vào ban đêm. Nhưng nếu có thể, hãy dành cho bản thân một vài thời gian để ngắt kết nối với những hệ thống thường ngày của mình. Nói ngắn gọn hơn thì là, hãy tranh thủ nghỉ ngơi.
Chúc bạn một cuộc đời lý tưởng: chạy deadline không quá nhiều nhưng vẫn có thể phát triển.
Nguồn tham khảo:
How 24 hour society is stealing time from the night
Anh Tạ Quốc Kỳ Nam – một gương mặt khá quen thuộc với các bạn trẻ trên nhiều cương vị (Thiết kế sách tại NXB Nhã Nam, phó Giám đốc Sáng tạo tại Vietcetera, Thiết kế phim tự do, …) có một câu nói gây bão xu hướng trong thời gian vừa qua:
“Nghề chọn người chứ người không ai chọn đi làm”.
Bên cạnh đó, những hình ảnh hài hước về việc dậy sớm đi làm luôn khiến giới trẻ dậy sóng khi mô tả chính xác cảm giác của họ mỗi buổi sáng, trong đó, lý do khiến mọi người thức dậy là việc có tài chính để trang trải nhu cầu của bản thân dù công việc khiến họ rất áp lực.
Động lực khiến bạn choàng tỉnh mỗi sáng (Nguồn: Facebook Vẽ Bậy)
Áp lực tài chính này cũng được các nghệ sĩ đề cập khá nhiều trong các sản phẩm âm nhạc đại chúng và âm nhạc độc lập (Indie). Trong số đó có thể kể đến bài hát Cho Không (Nghệ sĩ Suboi), Mấy Khi (Ban nhạc Ngọt), Mang Tiền về cho mẹ (Nghệ sĩ Đen Vâu), …
Khi công việc không còn đem lại động lực tích cực, hiện tượng “Zombie công sở” (Zombie Office) – đây là từ khóa chỉ những người nhân viên không nỗ lực cho công việc. Họ không gắn bó với công ty, nhưng lại không có ý định nghỉ việc. Từ đó, những zombie này lan truyền những ảnh hưởng tiêu cực và “hạ gục” những nhân viên khác bằng thái độ và hành vi tiêu cực.
Có ba người thợ xây đang xếp gạch thành từng chồng vuông vức, một người đến hỏi họ đang làm gì, cả ba trả lời như sau:Người đầu tiên đáp: Tôi đang xếp gạch. Người thứ hai đáp: Tôi đang xây nhà thờ. Người thứ ba đáp: Tôi đang xây một ngôi nhà phụng sự Chúa. Người thứ nhất nhìn công việc thuần túy dưới góc độ những nhiệm vụ cần làm, người thứ hai nhìn nhận theo góc độ nghề nghiệp, và người thứ ba cảm thấy công việc là một sứ mệnh to lớn. Rõ ràng ta có thể thấy được tình yêu và động lực của người thứ ba là to lớn nhất, điều đó có thể dẫn đến việc anh ta sẽ cảm thấy hài lòng hơn so với hai người đồng nghiệp của mình.
Câu chuyện này khiến người viết liên tưởng đến Thuyết Động lực của Edward Deci và Richard Ryan, trong đó nêu rõ hai xu hướng:
Động lực Nội sinh (Intrinsic Motivation) xuất phát từ mong muốn bên trong bản thân và niềm vui thuần túy khi làm việc.
Động lực Ngoại sinh (Extrinsic Motivation) bắt nguồn từ các nguyên nhân bên ngoài và kết quả của công việc bạn làm được nhìn nhận như thế nào.
Động lực nào khi làm việc?
Theo nghiên cứu, động lực nội sinh sẽ bền vững và phát triển cá nhân tốt hơn động lực ngoại sinh. Theo quan điểm cá nhân, việc quá thiên về một trong hai kiểu động lực này gây ra nhiều mâu thuẫn ở các bạn trẻ.
Nếu các bạn trẻ nghe theo lời khuyên “Hãy cứ chạy theo đam mê” – điều này tạo cho các bạn nhiều động lực nội sinh , nhưng nếu phớt lờ những động lực ngoại sinh như tài chính, danh tiếng, sự công nhận thì động lực nội sinh cũng dẫn trở nên mai một, điều này có thể gây ra tác dụng ngược khiến các bạn đánh mất tình yêu ban đầu.
Ngược lại, nếu chỉ có động lực ngoại sinh, chúng ta quẩn quanh bên những gánh nặng cơm áo gạo tiền và sự công nhận từ người khác. Điều này lại khiến chúng ta dần đánh mất bản thân và kết nối với công việc.
Để đi làm hạnh phúc: Câu trả lời nằm ở sự cân bằng giữa động lực nội sinh và ngoại sinh.
Nếu động lực đi làm hiện tại của bạn đang là động lực ngoại sinh, hãy kết nối với bản thân bằng những câu hỏi như sau:
Công việc này giúp ích gì cho bản thân và xã hội?
Mình có thể thay đổi cách thức làm việc như thế nào để công việc trở nên hấp dẫn hơn?
Đâu là những kỹ năng mình có thể học thêm từ công việc?
Nếu động lực đi làm hiện tại của bạn đến từ động lực nội sinh, xin chúc mừng bạn vì sự may mắn này, tuy nhiên, bạn có thể học thêm những kiến thức và kỹ năng để nâng cao động lực ngoại sinh như cách quản lý tài chính, cách thiết lập các kết nối mới, cách xây dựng dự án phụ, …
Mặt khác nếu công việc không còn thật sự phù hợp, bạn có thể cân nhắc thay đổi công việc của mình, như cách anh Nguyễn Đình Giang sau khi nhận ra mình không hứng thú với ngành Ngân hàng đã lựa chọn rẽ lối làm Marketing tại Dentsu & Redder.
Nếu tình huống mất động lực với nghề chỉ là tạm thời, điều mình muốn nhắn gửi đến các bạn là tinh thần “Đừng chỉ làm thứ bạn yêu, hãy yêu thứ bạn làm” (Do what you love and love what you do) bằng cách cải tiến công việc liên tục để tạo ra nhiều động lực mới.
Bạn có bất ngờ khi biết rằng nữ thần tượng Lee Seo của nhóm nhạc thần tượng Hàn Quốc IVE đã chính thức ra mắt khi mới tròn 15 tuổi?
Nữ thần tượng Lee Seo của nhóm nhạc thần tượng Hàn Quốc IVE (Nguồn: Kbizoom)
Không chỉ Lee Seo, nền giải trí Hàn Quốc ngày càng đón nhận những nhóm nhạc trẻ ra mắt với độ tuổi trung bình từ 18 đến 19 tuổi, lứa tuổi chưa được công nhận là trưởng thành tại Hàn Quốc.
Bạn nghĩ con số trên biểu thị điều gì? Với mình, đó là cách thế giới hiện đại đã thúc đẩy nhanh quy trình và khiến giới trẻ đang mang trên vai mình một trách nhiệm phải thành công sớm.
Mở rộng ra trên quy mô toàn thế giới, không khó để bắt gặp những bạn trẻ 20, 21 tuổi tốt nghiệp những chương trình học danh giá và mức lương khởi điểm lên đến hàng ngàn đô. Với những người bạn của mình tại Việt Nam, có những bạn đã kịp chạm tay đến mức lương tám chữ số khi chưa ra trường. Mình cảm thấy tự hào với những thành công của những người bạn, nhưng đồng thời cũng cảm thấy áp lực đồng trang lứa.
Áp lực đồng trang lứa là gì?
Peer pressure là một thuật ngữ chuyên ngành giáo dục, tâm lý học và trong tiếng Việt có nghĩa là áp lực đồng trang lứa. Theo từ điển tâm lý học thuộc Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ, áp lực đồng trang lứa là khi cá nhân chịu ảnh hưởng của những người thuộc cùng một nhóm xã hội và phải thay đổi thái độ, giá trị và hành vi để phù hợp với các chuẩn mực của nhóm. Nói đơn giản hơn, đó chính là cảm giác tự ti của bản thân khi không đạt được những điều giống với bạn bè xung quanh.
Như hai mặt của đồng xu, mình tin rằng những thành công đến sớm của các bạn trẻ là phản ánh thời đại công nghệ kỹ thuật phát triển, với những kiến thức và kỹ năng được tiếp cận ở độ tuổi khá sớm, điều này cũng giống như công nghệ sinh học cho ra những thành phẩm trong thời gian ngắn kỷ lục. Nhưng bên cạnh đó mình cũng băn khoăn rằng quá trình này có khiến nhiều bạn trẻ trở nên tự ti hơn vì có con đường phát triển khác với bạn bè mình?
Tại sao áp lực đồng trang lứa lại đáng sợ đến thế?
Theo quan điểm cá nhân, áp lực đồng trang lứa bắt nguồn từ tập tính sống tập thể và nỗi sợ không được xã hội chấp nhận. Từ xa xưa, con người đã sinh sống theo bầy đàn, chính vì thế việc được tập thể chấp nhận là một trong những ưu tiên hàng đầu để sinh tồn. Tuy nhiên, điều này vô hình trung tạo nên sức ép phải hòa nhập và được tập thể chấp nhận cho những cá nhân trong tập thể. Ở mức độ nhóm càng lớn, sự căng thẳng này càng cao.
Bên cạnh đó, việc không đạt được thành công như những người bạn đồng trang lứa cũng khiến chúng ta cho rằng mình là người kém ưu tú hơn, và sẽ dễ bị bỏ lại đằng sau. Cá nhân mình nghĩ rằng quá trình này khá giống với cơ chế chọn lọc tự nhiên trong quá trình tiến hóa.
Vậy cơ hội nào cho những bông hoa nở muộn?
Trước khi phân tích về những thời điểm chín muồi cho thành công, mình xin phân tích 2 khía cạnh: Thứ nhất là về mô hình phát triển của con người, và thứ hai là một chỉ số trong thang đo Tính Bền Bỉ của học giả Angela Duckworth.
1) Con đường phát triển sự nghiệp
Có khá nhiều mô hình giản lược về con đường phát triển sự nghiệp của một người, trong đó có dạng Chuyên gia (Specialist), người có kiến thức tổng quan (Generalist) và người có hướng phát triển dạng chữ T (T-shaped)
Chuyên gia (Specialist), đúng như tên gọi, là người có kỹ năng chuyên sâu trong một lĩnh vực nhất định. Những người này tìm ra lĩnh vực họ muốn gắn bó lâu dài và tập trung vào việc xây dựng các kỹ năng xung quanh lĩnh vực đó. Theo thời gian, họ trở thành chuyên gia trong lĩnh vực.
Mặt khác, những người có kiến thức tổng quan (Generalist) thường có kiến thức và kỹ năng đa dạng, họ có thể thấy nhiều khía cạnh của vấn đề và từ đó có những giải pháp tổng quan.
Tuy nhiên, xã hội phát triển đã đem đến một dạng phát triển mới là chữ T (T-shaped) dung hòa được cả hai dạng phát triển trên. Tài liệu tham khảo đầu tiên về dạng phát triển hình chữ T được thực hiện bởi công ty McKinsey vào năm 1980. Thuật ngữ này được phổ biến lại bởi CEO của công ty tư vấn thiết kế IDEO, Tim Brown. (CFI 2015).
Trong đó, một người phát triển theo hình chữ T là người sở hữu một nền tảng kiến thức cơ bản rộng lớn. Ngoài ra, người đó cũng có kiến thức và kỹ năng sâu sắc trong một số lĩnh vực / lĩnh vực chuyên môn mà người đó mong muốn gắn bó.
Câu hỏi đặt ra là: Làm sao chúng ta biết được chúng ta muốn được phát triển theo dạng nào? Và điều này có tốn thời gian không khi bạn bè đã vượt chúng ta rất xa? Câu trả lời có ngay tiếp theo sau.
2) Chỉ số Hứng thú trong thang đo Tính Bền Bỉ (GRIT) của Angela Duckworth
Trong cuốn sách GRIT của Angela Duckworth, cô chỉ ra rằng hầu hết những người cô phỏng vấn phải mất nhiều năm để tìm hiểu những sở thích khác nhau, rồi cuối cùng, một sở thích xuất hiện đã choán hết tâm trí họ lại không phải điều mà họ lựa chọn ban đầu.
Angela cũng nhấn mạnh rằng không được bỏ qua những năm đầu phát triển sở thích. Vì có những vận động viên bơi lội đã dành rất nhiều thời gian để thử qua các bộ môn khác trước khi thật sự gắn bó với bơi lội. Trong quá trình khám phá, cơ bắp của họ dần trở nên săn chắc, và thể trạng của họ dần phù hợp hơn với bộ môn bơi lội sau này.
Chính vì thế câu trả lời cho câu hỏi “Làm sao để biết chúng ta muốn được phát triển như thế nào và điều này có tốn thời gian không khi bạn bè đã vượt chúng ta rất xa?” là “Hãy thử nghiệm thật nhiều, vì thời gian bỏ ra tuy lớn nhưng đó là thời gian xứng đáng”.
(Ảnh: Cuốn sách GRIT – Vững tâm bền chí ắt thành công, nguồn Alphabooks)
Và những câu chuyện xảy ra trong thực tế…
Trong thực tế, chúng ta bắt gặp không ít những người đã phải thử nghiệm rất nhiều trước khi biết được điều mình muốn làm là gì.
Tác giả Đặng Hoàng Giang, chủ nhân của các cuốn sách “Đại dương đen”, “Tìm mình trong thế giới hậu tuổi thơ”, “Bức xúc không làm ta vô can” đã tốt nghiệp kỹ sư tin học tại Đại học Công nghệ Ilmenau, Đức, và có bằng tiến sĩ kinh tế phát triển của Đại học Công nghệ Vienna, Áo. Những tác phẩm của ông đầy cảm xúc tự sự mà vẫn mang dáng dấp khoa học bởi cấu kết trình bày logic cùng luận điểm, luận chứng rõ ràng. Đó là minh chứng của việc thử nghiệm thật nhiều, nhưng thử nghiệm đó sẽ bồi đắp cho sự nghiệp về sau của chúng ta.
Tiến sĩ Đặng Hoàng Giang (Nguồn: Nhân vật cung cấp)
Một ví dụ khác là chị Hà Thiên Kim – Meomeotalks, chị đã từng thử rất nhiều, từ một học sinh chuyên Toán đến chuyên ngành Quan hệ Quốc tế của Trường ĐHKHXH&NV, đến khoa Thiết kế Đa phương tiện tại trường RMIT, đi du học ngành Thiết kế truyền thông, và trở thành một người Quản lý quan hệ khách hàng (Account) tại một Agency quảng cáo và bây giờ còn là một podcaster. Chị Hà Thiên Kim đã nói rằng: “Những thứ chúng ta thử nghiệm, không bổ ngang cũng bổ dọc”, trải nghiệm cũng chính là kinh nghiệm cho chúng ta trong tương lai.
Kết
Thông qua bài viết dài này, mình mong rằng đã đem đến cho các bạn một cái nhìn toàn cảnh về Áp lực đồng trang lứa, và lời giải để thoát ra khỏi hội chứng này. “Hãy thử nghiệm thật nhiều, vì thời gian bỏ ra tuy lớn nhưng đó là thời gian xứng đáng”.
Nguồn tham khảo:
Ruokonen, A. (1970, January 1). T-shaped model as a tool for personal development – case software industry company’s customer service function. Theseus. Truy xuất ngày 16 tháng Sáu, 2022, từ https://www.theseus.fi/handle/10024/353229
Duckworth, A (2019). GRIT – Vững tâm bền chí ắt thành công. NXB Alpha Books
Dự án phụ (Side Project) là dự án được thực hiện ngoài công việc chính thức. Dự án phụ rất đa dạng, có thể không liên quan đến công việc chính thức của bạn.
Một vài ví dụ về Dự án phụ (Side Project)
Dự án phụ có thể bắt đầu từ những hành động rất đơn giản như tạo một trang blog, podcast, đăng ký công việc tình nguyện, hoặc thực hiện một điều hay ho mà bạn đã ấp ủ từ lâu. Trên thế giới, có rất nhiều dự án phụ đã được sáng tạo và trở thành công cụ tuyệt vời, có thể kể đến:
– Joel Gascoigne đã làm việc toàn thời gian với tư cách là một nhà phát triển web tự do khi anh bắt đầu Buffer, công cụ lập kế hoạch truyền thông xã hội nổi tiếng.
– Paul Buchheit đã xây dựng Gmail như một dự án phụ khi làm việc tại Google.
– Tom Preston-Werner và Friends đã xây dựng GitHub khi đang là nhà phát triển phần mềm.
– Amir Salihefendic là một sinh viên toàn thời gian và nhà phát triển phần mềm tự do khi lần đầu tiên thành lập Todoist để quản lý danh sách việc cần làm ngày càng dài lê thê của mình.
Nhà sáng lập Todoist cũng khóc vì deadline như chúng ta (Nguồn: Todoist)
Để hiểu thêm về Dự án phụ, bạn có thể tìm kiếm trên Google từ khóa side project ideas, hoặc tìm hiểu về những dự án phụ nổi tiếng.
Tại sao bạn nên có Dự án phụ?
1. Tăng niềm vui, kỹ năng sáng tạo và giải quyết vấn đề
Việc đắm chìm trong chỉ một công việc chính có thể khiến bạn cạn kiệt năng lượng sáng tạo và quẩn quanh trong vòng lặp nhàm chán. Chính vì thế việc có một dự án phụ là nơi để bạn có thể thực hiện những công việc khác với những công việc hằng ngày, từ dự án phụ bạn có thể kết nối với nhiều người hơn, từ đó cho ra những ý tưởng mới và niềm vui trong cuộc sống.
2. Tăng kỹ năng quản lý dự án
Việc điều hành một dự án cần rất nhiều kỹ năng lãnh đạo, từ việc thiết lập mục tiêu, lập kế hoạch, duy trì và nghiệm thu từ dự án. Thông qua quá trình này, bạn có thể áp dụng kỹ năng lãnh đạo từ dự án phụ vào ngay cả công việc chính thức bạn đang làm.
Dự án phụ cũng cần một thời gian biểu rõ ràng và sự cam kết (Nguồn: Venngage)
3. Làm đẹp hồ sơ cá nhân
Một dự án phụ có thể là một minh chứng hoàn hảo trong hồ sơ cá nhân về khả năng của bản thân. Nếu dự án phụ không liên quan đến kỹ năng chuyên môn, đừng lo vì việc có một dự án phụ giúp thể hiện được tính chủ động, kỹ năng sáng tạo, lãnh đạo, và giải quyết vấn đề. Hãy để dự án phụ nói thay kỹ năng của bạn.
4. Mở rộng mạng lưới (Networking)
Chị Hà Thiên Kim (Meomeotalks) – Chủ nhân kênh Podcast Những câu chuyện làm “Ngành” ban đầu thành lập kênh như một dự án phụ giúp chị sạc lại năng lượng, và dự án phụ này đã trở nên thành công và còn giúp chị kết nối với những khách mời “xịn” trong “ngành” để học thêm những kiến thức chuyên môn mới và cung cấp chất liệu cho những dự án sáng tạo của mình.
Những lưu ý khi thực hiện dự án phụ
Tập trung vào kỹ năng bạn muốn học được thay vì kỳ vọng quá nhiều vào một dự án hoàn chỉnh.
Hãy chia sẻ dự án phụ với mọi người, bạn có thể tìm được người cùng chí hướng với mình.
Dành thời gian cam kết cố định cho dự án phụ.
Dự án phụ là một dự án tạo giá trị, nhưng đừng quên nó cũng là dự án tạo ra niềm vui cho chính bạn. Vì thế cần đặt những cột mốc, và từ bỏ nếu việc thực hiện dự án phụ khiến bạn càng cạn kiệt năng lượng.
Những câu hỏi dành cho bạn trước khi thực hiện dự án phụ
Bạn mong muốn học được điều gì từ dự án phụ này?
Bạn có thời gian đủ để dành cho dự án?
Liệu còn có cơ hội nào trong công việc chính thức có thể giúp bạn phát triển mà bạn chưa tìm kiếm?
Đâu là những cột mốc cho dự án phụ này? Đâu là những giới hạn không thể vượt qua?
